του Marcello Veneziani
Επιτέλους η ανθρωπότητα φτάνει στο τέλος της. Επιτέλους, ο πλανήτης θα μπορέσει να επιβιώσει χωρίς τον ρυπαντή και τον διαταράκτη του που κινδυνεύει. Ο άνθρωπος τελειώνει, κυριευμένος από το Υπεράνθρωπο, το Ρευστό φύλο, το Ζώο, τη Μηχανή και την Tεχνητή Nοημοσύνη. Η απελευθέρωση φτάνει στο τελευταίο της στάδιο, την απελευθέρωση από τον άνθρωπο. Αυτό ανακοινώθηκε, με κακώς συγκαλυμμένη ικανοποίηση, από την Μπιενάλε της Βενετίας, που άνοιξε χθες στη λιμνοθάλασσα. Ο πρεσβευτής της είναι ένας ελέφανταςπου ξεχωρίζει σε φυσικό μέγεθος στο κεντρικό περίπτερο, για να μεταδώσει τα χαρμόσυνα νέα στους ανθρώπους (υποθέτω ότι δεν θα έρθουν άλλα παχύδερμα ή άλλα άλλα είδη ζώων να επισκεφθούν την έκθεση, αλλά μόνο άνθρωποι). Ο άνθρωπος δεν βρίσκεται πλέον στο κέντρο του κόσμου. Φυσικά, αν συνέβαινε αυτό, η Μπιενάλε θα έπρεπε να ανατεθεί και να στηθεί απευθείας από μια ομάδα θηρίων. Ακόμα και οι καλλιτέχνες πρέπει να είναι ζώα, όπως ιπποπόταμοι, πίθηκοι, τσακάλια, κουνούπια, χταπόδια. Αλλά με την έντονη αντίφαση και τον κραυγαλέο μαζοχισμό, εξακολουθεί να είναι ο άνθρωπος που αναγγέλλει και σκηνοθετεί το τέλος του ανθρώπου…
Εδώ και αρκετό καιρό, η Μπιενάλε είναι το βαρόμετρο του παρελθόντος, των δυτικών και παγκόσμιων εποχών, προφανώς επανεπεξεργασμένων στο καζάνι του mainstream και του πολιτικά ορθού. Η Μπιενάλε είναι ο κατάλογος των νέων προκαταλήψεων, υποχρεώσεων και τάσεων της εποχής και είναι η αποθέωση ενός νέου ντετερμινισμού. Προς τα εκεί, χωρίς εναλλακτικές, βαδίζουμε. Η Μπιενάλε απεικονίζει, και συχνά παραμορφώνει, την ιδεολογία του παρόντος και αναγγέλλει το μέλλον σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες.
Η θεματική εξέλιξη αυτής της έκθεσης είναι τέλεια: ο άνθρωπος εξαφανίζεται ανάμεσα στο ζώο και το τεχνητό. Ο ανθρωποκεντρισμός εξαφανίζεται για να δώσει τη θέση του στον οικοκεντρισμό, τον απόλυτο πρωταγωνιστή του πλανήτη, του περιβάλλοντος και του ζωώδους. Η διαφορά μεταξύ του αρσενικού και του θηλυκού εξαφανίζεται, κυριευμένη από τον διεμφυλικό, τον ανδρόγυνο και μαχητικό φεμινισμό. Το ανθρώπινο σώμα εξαφανίζεται μεταξύ της μεταμόρφωσης και του cyborg. Ο πολιτισμός μας εξαφανίζεται για να ανοίξει τόπος στον τρίτο κόσμο, στην ξεριζωμένη και απάτριδα εκδοχή του. Η ιστορία εξαφανίζεται για να κάνει χώρο στους απογόνους των «θυμάτων» τής αποικιοκρατίας. Έτσι δημιουργείται μια νέα πυραμίδα ή ιεραρχία, όπως το Fiera dell'Est (πανηγύρι της Ανατολής) του Angelo Branduardi. Το τεχνητό νικάει το φυσικό, το ζώο νικάει τον άνθρωπο, το μαύρο νικάει το λευκό, η Αφρική κερδίζει την Ευρώπη, το αρχέγονο νικάει το πολιτισμένο, το τρανς κερδίζει και τα δύο φύλα, το θηλυκό κερδίζει το αρσενικό. Ωραία, επιτέλους εκμηδενιστήκαμε. Τι ανακούφιση.
Θάνατος της τέχνης, θα μπορούσε να πει κανείς, αλλά εδώ είναι και ο κόσμος που γνωρίσαμε και επισκεπτόμασταν μέχρι τώρα που πεθαίνει με την τέχνη. Η ιδιότητά μας ως άνθρωποι τελειώνει, η σεξουαλική μας διαφορά, η πολιτική και πολιτισμική μας ταυτότητα. Ο ξένος κερδίζει, ο ντόπιος πεθαίνει.
Στην έκθεση, η τέχνη μετατρέπεται σε θέαμα: σκηνοθετείται το τέχνασμα, όχι το «έργο», κάπως σαν αυτό που συνέβαινε στα τσίρκα με τα φρικιά (η γυναίκα με το κανόνι, ο ιπτάμενος νάνος, ο καλλιτέχνης που αλλάζει γρήγορα, ο πυροφάγος). Όλα είναι σκηνοθεσία, παράσταση, εγκατάσταση. Όχι έργο τέχνης.
Οι καλλιτέχνες που επιλέχθηκαν να διηγηθούν αυτή τη χαρούμενη καταστροφή της ανθρωπότητας είναι φυσικά γυναίκες, μαύρες, Αφρικανές, κατά προτίμηση ομογενείς, ακόμα καλύτερα αν ανήκουν σε εκείνες τις προστατευόμενες μειονότητες που πλέον γνωρίζουμε τόσο καλά.
Για να ολοκληρωθεί το έργο του ψευδοπαραβατικού κομφορμισμού, υπάρχει η ηρωική πράξη της πολιτικής δέσμευσης: η Ρωσία εκδιώχθηκε από το περίπτερο της στην Μπιενάλε, λες και οι Ρώσοι καλλιτέχνες έχουν την ευθύνη για τον πόλεμο, υιοθετώντας έτσι τις εθνοτικές-εθνικές διακρίσεις . στη θέση της στέκεται η Ουκρανία, η οποία στην πόλη του Κοινού Τόπου έχει μια δική της κεντρική πλατεία, με σκηνικό ένα σωρό από σακιά.

Ήταν το 1977 όταν ο Σταμάτης Κόκοτας συναντήθηκε ξανά με τον Απόστολο Καλδάρα και σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου ηχογράφησαν στην Columbia το δίσκο Τελευταία Νύχτα.

















