Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα 1821. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα 1821. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 25 Μαρτίου 2026

Αγιασμένες πνοές της Ρωμιοσύνης…

 


Ευαγγελισμὸς της Θεοτόκου_Благовещение Пресвятой Богородицы_The Annunciation20 (1) 

Στίχοι
Τὸν σὴν ἀπαγγείλαντα σάρκωσιν Νόα,
Τιμῇ πρεπούσῃ πᾶσα σὰρξ τιμᾷ, Λόγε.
Εἰκάδι ἀμφ᾿ ὕμνους Γαβριὴλ κτίσιν ἕκτῃ ἐγείρει

 
Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον, και του απ’ αιώνος Μυστηρίου η φανέρωσις. Ο Υιός του Θεού Υιός της Παρθένου γίνεται, και Γαβριήλ την χάριν ευαγγελίζεται. Διό και ημείς συν αυτώ τη Θεοτόκω βοήσωμεν˙ Χαίρε Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου.

Μετά την μπόρα την δαιμονική θά ‘ρθει η λιακάδα η Θεϊκή.

Αιωνία η ευγνωμοσύνη μας στους Αγωνιστές του 1821

Αγιασμένες πνοές της Ρωμιοσύνης…
Το ηρωικότερο επεισόδιο του Αγώνα, από την Έξοδο του Μεσολογγίου

«Ήταν πρωί, Σάββατο του Λαζάρου, 10 Απριλίου του 1826, όταν συγκροτήθηκε το νεκροδόξαστο εκείνο συμβούλιο αποφάσεως. Ήταν ένα συμβούλιο θανάτου. Οι καπεταναίοι είχαν αναλάβει να διερευνήσουν, με ανιχνευτές την ύπαρξη μυστικού δρόμου-διόδων για ακίνδυνο πέρασμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων στην ελευθερία. Κανένας όμως δεν έφερε ελπιδοφόρα πληροφορία. Οι λόγχες και οι στενωποί φυλάγονταν άγρυπνα από τους πολιορκητές σε βάθος χώρου και τόπου. Γενική ήταν η κατήφεια και η σιωπηλή θλίψη. Την σιωπή της στιγμής έσπασε η βροντώδης και σταθερή έκρηξη του τρανοδύναμου αρχηγού της Φρουράς, του Θανάση Ραζη-Κότσικα.
– Υπάρχει δρόμος ωρέ!
– Ποιος είναι, στρατηγέ, και δεν τον λες τόση ώρα; Διαμαρτυρήθηκαν όλοι οι παριστάμενοι.
– Είναι ο δρόμος του Θεού, φωνάζει».,
από το βιβλίο του Ν. Βούλγαρη Το Μεσολόγγι των Ιδεών, ερμηνεία της απόφασης της Εξόδου)

***

 

Η θυσία του αγίου Πατριάρχη μας Γρηγορίου

«Επειδή η οδός ήτο ανωφερής και ο γέρων Πατριάρχης, συντετριμμένος ών εκ των ταλαιπωριών, δεν ηδύνατο να βαδίση, υπεβαστάχθη υπό δύο τούρκων στρατιωτών και ούτω διήλθε διά μέσου του κατακλύσαντος τον περί το Πατριαρχείον χώρον και την αυλήν αυτού τουρκικού και ιουδαϊκού όχλου μέχρι της πύλης του Πατριαρχείου ». Εκεί ο δήμιος « βοηθούμενος από πολυαρίθμων Ιουδαίων » ετοίμασε την αγχόνην.
Εν τω μεταξύ: « Ο Πατριάρχης ίστατο κατά την τραγικήν εκείνην σκηνήν, σιωπηλώς προσευχόμενος και έχων κεκλιμένην την κεφαλήν επί του δεξιού ώμου. Ατάραχος και μετά χριστιανικής γαλήνης υφίστατο το ηθικόν εκείνο μαρτύριον ».
Τελικά ένας « ρωμαλέος αχθοφόρος » …ύψωσεν αυτόν επί των ώμων προς τον επί της κλίμακος ιστάμενον δήμιον, όστις περιβολών τον τράχηλον αυτού διά του βρόχου, αφήκεν αυτόν μετέωρον, εν μέσω των αλλαλαγμών μέν των τούρκων και Ιουδαίων…
Oι τούρκοι και ιουδαίοι έρριπτον λίθους επί το αίωρούμενον εκ της αγχόνης λείψανον αυτού, βλασφημούντες και λοιδορούντες…»
« Το λείψανον του Γρηγορίου έμεινε κρεμάμενον επί τρεις ημέρας, μάτην δέ προσεπάθησεν ο Πατριάρχης Ευγένιος να εξαγόραση αυτό και θάψη.
Tη 13η Απριλίου εικοσαμελής επιτροπεία Εβραίων δι” 800 γροσίων ηγόρασε το λείψανον παρά του δημίου, όστις παρέδωκεν αυτό εις την διάθεσιν του απανταχόθεν της Κων/πόλεως συρρεύσαντος εβραϊκού όχλου.
Ούτος δέ προσδέσας το απογυμνωθέν μέν αλλά φέρον τον βρόχον λείψανον του ιερομάρτυρος από των ποδών, μετά κραυγών χαράς καί αρών κατά της χριστιανικής θρησκείας έσυρεν αυτό ανά τας οδούς…
Ούτω φρικωδώς λίαν έβλεπε τις τα σώματα του τε Πατριάρχου και των λοιπών μαρτύρων, μολυνόμενα διά χειρών βέβηλων, συρρόμενα εντός του πηλού των ρυάκων και χρησιμεύοντα ως παίγνιον του αγρίου μίσους των απογόνων του θεοκτόνου λαού…» .
«Συναξαριστή Νεομαρτύρων», εκδ. «Ορθοδόξου Κυψέλης» Θεσ/νίκη 1984, σελ. 439 – 442.,763

Κατά την πολιορκία της Τριπόλεως από τους Ελληνες, οι εβραίοι μετήλθαν τα γνωστά εβραϊκά τεχνάσματα για να σωθούν:
«Οι Εβραίοι, μιά νύχτα, μπόρεσαν να βγάλουν μερικούς δικούς τους έξω από το κάστρο. Γλίστρησαν ως την καλύβα του Υψηλάντη και του πρότειναν να τους αφήσει να βγουν, να τους εγγυηθεί ασφάλεια ζωής και περιουσίας κι αυτοί θάδιναν ένα μεγάλο ποσό στους πολιορκητές.
Μά ποιος μπορούσε ν” ακούσει τέτοιες προτάσεις.
Ούτ” ένα παλικάρι δεν ήταν στο στρατόπεδο που να μήν ξαίρει τον άθλιο ρόλο πούχαν παίξει στην τραγωδία της κρεμάλας του πατριάρχη, το μίσος και το φανατισμό πούχαν δείξει βρίζοντας το λείψανο τον, σέρνοντάς το στους δρόμους, οι Εβραίοι της Πόλης.
Τους έδιωξαν μ” άγριες φοβέρες ».φοβέρες ».
Σπύρος Μελάς «Ο Γέρος του Μοριά» έκδ. «Μπίρης» Αθ. 1975, σελ. 290

Ἡ ἄρση τοῦ ἀφορισμοῦ τῆς Ἐπανάστασης ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Γρηγόριο



Ἡ ἄρση τοῦ ἀφορισμοῦ τῆς Ἐπανάστασης ἀπὸ τὸν Πατριάρχη ὅπως τὴν περιγράφει ὁ Φιλικός, Κωνσταντῖνος Ράμφος:
 
«Τὴν Μεγάλην Δευτέραν τοῦ 1821, τρεῖς ὥρας μετὰ τὸ μεσονύκτιον, ὅτε ἅπαντες οἱ ἐν τῷ πατριαρχείῳ ἐκοιμῶντο ὕπνον βαθύν, ὁ ἀοίδιμος πατριάρχης Γρηγόριος κατέβαινε τὴν κλίμακα, φέρων εἰς χεῖρας κλεῖδα καὶ ὑπὸ τῶν σεβασμιωτάτων συνοδικῶν, τῶν μητροπολιτῶν Καισαρείας, Δέρκων, Ἐφέσου, Χαλκηδόνος, Νικομήδειας καὶ Νίκαιας, παρακολουθούμενος. Κατελθὼν δὲ εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ μεγάρου ἐπορεύθη πρὸς τὴν θύραν τοῦ πατριαρχικοῦ ναοῦ καὶ ἠνέωξεν αὐτήν, ἐξαγαγὼν δὲ τὴν κλεῖδα τὴν ἔθεσεν εἰς τὴν ζώνην του, καὶ εἰσελθὼν μετὰ τῶν ἁγίων συνοδικῶν ἐν αὐτῷ, ἔκλεισεν αὐτὴν ἔνδοθεν. Οὐδὲν ἄλλο φῶς ἐφώτιζε τὸν ναόν, εἰμὴ τὸ ἀμυδρὸν φῶς τῆς κανδήλας τοῦ ἐσταυρωμένου καὶ τὸ τῆς ὄπισθεν τοῦ ἀρτοφορείου τῆς Ἁγίας τραπέζης. Ἡ σιγή, τὸ τρέμον φῶς τῶν δύο κανδηλῶν, ἡ μαρμαρυγὴ τῶν ἁγίων εἰκόνων, ἂς αἱ ἀσθενεῖς τοῦ φωτὸς ἀκτῖνες... ἐδείκνυον κινουμένας, τὸ σοβαρὸν καὶ ἱεροπρεπὲς τῆς ἐκκλησίας, ἡ παρουσία ἑπτὰ ρασοφόρων, τῶν ἐπισημοτέρων ποιμένων τῆς ἀνατολικῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν ποίμνης, παρίστανον θαυμάσιον ἀπερίγραπτον θέαμα, συγκινητικόν τε καὶ ἐμβριθές.
—Ἅγιοι ἀδελφοὶ καὶ συλλειτουργοί,—είπε πρὸς αὐτοὺς ὁ σοβαρὸς καὶ εὐσεβὴς πατριάρχης, ἀφ’ οὐ προεχώρησαν μέχρι τῶν ἁγίων θυρῶν τοῦ ἱεροῦ βήματος, ἔνθα συνετάχθησαν εἰς κύκλον, ἔχοντες αὐτὸν ἐν τῷ μέσῳ —ἰδοὺ συνήλθομεν ἐν τῷ Ναῷ τοῦ Θεοῦ, οὐδεὶς ἄλλος μᾶς βλέπει εἰμὴ ὁ ἀκοίμητος αὐτοῦ ὀφθαλμὸς καὶ οὐδὲν ἄλλο οὕς μᾶς ἀκούει, εἰμὴ τὸ οὕς τοῦ κλίνοντος αὐτὸ εἰς τὰς δεήσεις καὶ τῶν δικαίων καὶ ἁμαρτωλῶν. Πρὸ μικροῦ ἀπευθύναμεν ἀφορισμὸν ἀκούσιον κατὰ τῶν ἐπαναστάντων ἀδελφῶν ἡμῶν χριστιανῶν, τῶν ὑπὸ τὴν σημαίαν σταυροῦ μαχομένων ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος. Ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἐνετείλατο ἡμῖν τὸ «εὔχεσθε καὶ μὴ καταρᾶσθε», ἡμεῖς δὲ κατηράσθημεν ἔργον ἅγιον, πρᾶξιν θείου μαρτυρίου θυμάτων ἱερῶν ὑπὲρ πίστεως τοῦ Χριστοῦ προσφερθέντων εἷς ὁλοκαύτωσιν, κατηράσθημεν τοὺς τὸν βαρὺν ζυγὸν τῆς δουλείας ἀπωθήσαντας, ἵνα ἐλευθερώσωσι τὴν πατρίδα ἀπὸ τοὺς ὑβριστὰς τῆς ἁγίας ἡμῶν πίστεως καὶ τοὺς καταπιεστὰς τῆς ἐθνικότητος ἡμῶν. Ὅθεν ὁ ἀκοντισθεὶς παρ’ ἡμῶν ἀφορισμὸς κατ’ αὐτῶν οὐ μόνον ἐπιβαρύνει τὸν τράχηλον ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀγωνιζομένους κατέθλιψε, καὶ τοὶ ἀκούσιος, δι' ὃ ὀφείλομεν ἵνα ἄρωμεν αὐτὸν τὴ παρακλήσει τοῦ παναγίου πνεύματος.
—Ἂλλ’ ἡμεῖς, παναγιώτατε πατριάρχα, ἐπράξαμεν ἔργον ἀκούσιον, ὑπετάχθημεν εἰς τὴν βίαν καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην, ἵνα μὴ ἐρεθίσωμεν τὴν ὀθωμανικὴν κυβέρνησιν εἰς μείζονας κατὰ τῶν χριστιανῶν κακώσεις, — ἀπεκρίθη ὁ μακάριος καὶ φιλόκαλος Ἐφέσου, ἀπομάξας δάκρυ συμπαθείας καὶ μετανοίας συγχρόνως.
—Ἀληθῶς ἐπράξαμεν ἔργον ἀκούσιον,—υπέλαβεν ὁ ἀοίδιμος πατριάρχης, — ἀληθῶς, ἐνῷ ὑπεγράφομεν τὸν ἀφορισμὸν ἐνώπιον τῆς ἐξουσίας, αἱ καρδίαι ἡμῶν ἠύχοντο, καὶ μολαταῦτα πρέπει νὰ τὸν λύσωμεν.
Ἀκούσατε ἀδελφοί! Τὸ μεσονύκτιον τοῦ παρελθόντος σαββάτου, ἀφοῦ ὁ διάκονός μου μοὶ ἀνέγνω τὸ μεσονυκτικόν, ἐπορευόμην εἰς τὴν κλίνην μου, ὅτε δ’ ἔκλεισα τὴν θύραν τοῦ κοιτῶνος μου, καὶ ἐπλησίασα ὀλίγα βήματα πρὸς αὐτήν, μορφὴ φωτεινὴ ὤφθη αἴφνης ἐνώπιον μου. «Ἑτοιμάσου, μοὶ εἶπεν, εἰς τὸ μαρτύριον, εὐλόγησον οὕς κατηράσθης καὶ μιμήθητι τὸν Χριστόν, τὸν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων ἀποθανόντα ἐπὶ σταυροῦ, τὸ μαρτύριόν σου ἔσεται εἰς σωτηρίαν τῶν πιστῶν.» Ἐν τῇ ἐκπλήξει μου ἡ φωτεινὴ μορφὴ ἐγένετο ἄφαντος. Ἡ φωνὴ ὑπῆρχε τοσοῦτον ἁρμονικὴ καὶ πραεία, ὥστε εἰσέδυ ἐν τῇ καρδίᾳ μου ὡς ἡδύτατον βάλσαμον. Ὅλην ἐκείνην τὴν νύκτα διῆλθον ἐν προσευχῇ καὶ ἡ ψυχή μου ὑπῆρχε πλήρης ἀγαλλιάσεως, ἤδη δὲ περιμένω ἀνυπομόνως τὸ μαρτύριον, μαρτύριον εἰς σωτηρίαν τῶν χριστιανῶν.
—Οἱ ἀρχιερεῖς ἐθεώρουν ἐν πλήρει σιγῇ καὶ κατανύξει τὸν πατριάρχην τῆς ἀνατολικῆς ἐκκλησίας περιβρεχόμενοι ὑπὸ δακρύων, δακρύων ἱερῶν, δακρύων εὐσεβείας, ἀπορρεόντων ἐκ καρδιῶν ἀγάπης μεστῶν πρὸς τὸ ἔθνος των.
—Ἄγωμεν,—υπέλαβεν ὁ θεῖος Γρηγόριος,— τὸ μαρτύριόν μου θέλετε ἀκολουθήσει καὶ ἡμεῖς ἀδελφοὶ μετὰ μικρόν, ἵνα γείνη, πλήρης ἡ θυσία. Ἅγιε Νικομήδειας, εἶπεν ἀποβλέψας πρὸς αὐτόν, σὺ εἶσαι ὁ νεώτερος πάντων ἡμῶν, ἄναψε τὰς λαμπάδας τῆς ἁγίας τραπέζης.
Ὁ σεβάσμιος ἱεράρχης ἔδραμε προθύμως καὶ λαβῶν κηρίον τὸ ἤναψε, καταβιβάσας τὴν κανδήλαν τοῦ σταυροῦ καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ ἅγιον βῆμα, ὅπερ ἐν ἀκαρεὶ ἐγένετο κατάφωτον.
Ἐνδυθῆτε τὰς ἱερατικὰς ὑμῶν στολάς, εἶπεν ὁ πατριάρχης,— καὶ συγχρόνως ἐνεδύετο καὶ οὗτος, ὑπὸ τοῦ ἁγίου Νικομήδειας βοηθούμενος. Εἰσελθόντων ἁπάντων ἐν τῷ ἱερῷ βήματι, ὁ παναγιώτατος πατριάρχης ἔστη κατὰ πρόσωπον τῆς ἁγίας τραπέζης, οἱ δὲ σεβασμιότατοι ἀρχιερεῖς περιεκύκλωσαν αὐτὸν πέριξ αὐτῆς ἱστάμενοι. Μετὰ τὸ «Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν» καὶ μετὰ σύντομον ἀκολουθίαν, λαβῶν ὁ πατριάρχης τὸν ἀφορισμὸν ἔθεσεν αὐτὸν ἐπὶ ἑνὸς τρίποδος παρὰ τὴ ἁγία Τραπέζη, εἶτα:
«Θεὲ παντοκράτωρ, ἀνεφώνησε, πανάγαθε, Σὺ ὁ ἀποστείλας τὸν μονογενῆ σου υἱὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν εἰς τὸν κόσμον, ἵνα λάβη σάρκα, διὰ πνεύματος ἁγίου παρὰ τῆς ἀειπαρθένου Μαρίας καὶ ν’ ἀποθάνη ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ὑπὲρ ἡμῶν, συγχώρησον πρῶτον ἡμῖν τοῖς ἠμαρτηκόσι σοὶ διὰ τῆς παραβάσεως τῆς ἐντολῆς τοῦ μονογενοῦς σου υἱοῦ, τοῦ ἐντειλαμένου ἡμῖν «Εὔχεσθε καὶ μὴ καταρᾶσθε». Εἶτα καθὰ δέδωκας ἡμῖν ἐντολὴν τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν, καταλύομεν τὸν ἀφορισμὸν τοῦτον, ὀν ἀκουσίως ἀπηυθύναμεν κατὰ τοῦ χριστεπώνυμου ποιμνίου σου. Ναί, Κύριε βασιλεῦ, ἐπάκουσον ἡμῶν καὶ ἐνίσχυσον καὶ σῶσον αὐτὸ τῷ βραχιωνὶ σοῦ τῷ ὑψηλῷ, ὅτι δεδοξασμένος ὑπάρχεις σὺν τὼ μονογενεῖ σου υἱῷ καὶ τῷ παναγίῳ σου πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.»
Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν ταύτην, λαβῶν μίαν τῶν λαμπάδων τῆς ἁγίας τραπέζης ἐνέπρησε τὸν ἀφορισμόν, ὅστις κατέπεσεν εἰς σποδὸν πρὸ τῶν ποδῶν αὐτοῦ.
Ἀπεκδυθέντων τῶν ἁγίων τούτων ποιμένων τὰς ἱερατικὰς αὐτῶν στολάς, ὁ ναὸς ἔμεινεν αὔθις φωτιζόμενος διὰ τοῦ ἀμυδροῦ φωτός των δύω κανδηλῶν, σβεσθεισῶν τῶν λαμπάδων τῆς ἁγίας τραπέζης. Προπορευόμενος δὲ ὁ θεῖος Γρηγόριος ἠνέωξε τὴν θύραν καὶ παρακολουθούμενος ὑπὸ τῶν μακαρίων ἱεραρχῶν ἐξῆλθε τοῦ ναοῦ καὶ κλείσας αὐτὴν αὔθις ἀνῆλθεν εἰς τὸ συνοδικὸν μετ’ αὐτῶν.
Μεθ’ ἡμέρας ἐξ ὁ ἱερὸς οὗτος ἀμνὸς ἐκρέματο ὡς κακοῦργος εἰς τὰ πρόθυρα τῆς μεγάλης τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίας ἄπνοος, ἔχων ἐστραμμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τὸν οὐρανόν, τὰ δὲ χείλη ἡμιηνεωγμένα ὡς νὰ παρεκάλει τὸν οὐράνιον πατέρα ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως ἁπάσης τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς»
(ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΡΑΜΦΟΣ, Γρηγόριος Ε΄, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως,1746-1821.Τα κατὰ τὸν ἀοίδιμον πρωταθλητὴν τοῦ ἱεροῦ τῶν Ἑλλήνων ἀγῶνος τὸν Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριον τὸν Ε’ /Καταταχθέντα μέν, διορθωθέντα καὶ ὑπομνηματισθέντα ὑπὸ τοῦ καθηγητοῦ Γ. Γ. Παπαδοπούλoυ συλλεγέντα δὲ καὶ ἐκδοθέντα ὑπὸ Γ. Π. Ἀγγελοπούλου, Eν Ἀθήναις. Παρὰ τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείω,1865).
πηγή
Ρωμαίικο οδοιπορικό

Δευτέρα 23 Μαρτίου 2026

ΖΑΛΟΓΓΟ _ Συγκλονιστική μαρτυρία για επιζήσασα Σουλιώτισσα (σπάνιο ηχητικό ντοκουμέντο)

 


 %cf%87%ce%bf%cf%81%cf%8c%cf%82-%ce%b6%ce%b1%ce%bb%cf%8c%ce%b3%ce%b3%ce%bf%cf%85


Εν όψει της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου, το Κέντρο Ερευνών Λάκκας Σουλίου τιμά την ηρωική θυσία των γυναικών του Ζαλόγγου με ένα σπάνιο ηχητικό ντοκουμέντο.
Στο σπάνιο αυτό ηχητικό ντοκουμέντο, ο αείμνηστος Θεόδωρος Τζίμας, από το χωριό Καταμάχη της Λάκκας Σουλίου Ιωαννίνων, εξιστορεί τη συγκλονιστική ιστορία της προγιαγιάς του (το όνομά της παραμένει άγνωστο), η οποία ως βρέφος ρίχτηκε από τη μάνα της με τη σαρμανίτσα στον γκρεμό του Ζαλόγγου, στις 18 Δεκεμβρίου του 1803, προκειμένου να μην πέσουν στα χέρια των Τουρκαλβανών που τις κυνηγούσαν.
Η σαρμανίτσα, όμως, σκάλωσε στα κλαδιά ενός δέντρου και το βρέφος σώθηκε. Από την πτώση, γδάρθηκε στο κεφάλι, σε τέτοιο βαθμό που ένα μεγάλο μέρος του δέρματος του κεφαλιού έλειπε. Οι Τουρκαλβανοί εντόπισαν το τραυματισμένο βρέφος, το διέσωσαν και το έστειλαν στην Αλβανία. Εκεί τοποθέτησαν στο κεφάλι του παιδιού κομμάτι από φλοιό κολοκύθας, στο σημείο του δέρματος που έλειπε.
Μετά από κάποια χρόνια, η νεαρή πια Σουλιώτισσα που επέζησε της πτώσης από το Ζάλογγο, έγινε υπηρέτρια σε έναν αγά στο χωριό Λιβιάχοβο (σήμερα Άγιος Ανδρέας), στην περιοχή της Λάκκας Σουλίου. Στη συνέχεια, παντρεύτηκε τον Γιάννη Τζίμα στο γειτονικό χωριό Καταμάχη (τότε Γράσδενη), όπου και έμεινε για το υπόλοιπο της ζωής της. Μία μέρα, καθώς η νύφη της την ξεψείριζε, αποκαλύφθηκε η μεγάλη ουλή που είχε στο κεφάλι της και έτσι η ηλικιωμένη πια Σουλιώτισσα άρχισε να εξιστορεί τη συγκλονιστική ιστορία που έζησε ως παιδί...
 
Απομαγνητοφωνημένα λόγια του Θεόδωρου Τζίμα:
"Τότε είναι στον πόλεμο του Σουλίου, όταν κατέρρευσε το Σούλι και πήγαν στον χορό του Ζαλόγγου, κάτω που έριχναν τα παιδιά από κάτω, που χόρευαν και τα έριχναν κι έπεφταν κι αυτοί μαζί, την προσβάβω (προγιαγιά) μου την έριξαν εκεί (στο Ζάλογγο) και έπεσε καταγής μέσα στα κλαριά με τη σαρμανίτσα μαζί και σταμάτησε εκεί και της έφυγε εδώ η πέτσα του κεφαλιού όλη, η μισή… Οι Τούρκοι τότε έκαναν έρευνα, βρήκαν τα παιδάκια τα μικρά, όσα ήταν που ζούσαν, εκείνα που τα έριχναν κάτω, τα πήραν. Την πήραν την προσβάβω μου και την πήγαν στην Αλβανία και τη γέρεψαν (γιάτρεψαν). Της έβαλαν κολοκυθένια πέτσα.
- Σαν πλαστική είναι αυτό το πράγμα… Σαν πλαστική της κάνανε.
Και γέρεψε και έπειτα ήτανε υπηρέτρια. Την είχε ένας αγάς εδώ πέρα, στο Λιβιάχοβο, από του Τάσσιου εννοείται. Και παντρεύτηκε και ήρθε εδώ (στην Καταμάχη). Ήρθε εδώ, πήρε (παντρεύτηκε) τον προσπάππου μου, τον Γιάννη Τζίμα. Η βάβω (γιαγιά) μου η άλλη πήγε και... που την είχε νύφη αυτή τη βάβω μου, πήγε και την ψείριζε, τότε ο κόσμος είχαν ψείρες πολλές.
- Ε βέβαια, τότε ο κόσμος...
Και την ψείριζε… Τηράει (κοιτάει) εδώ:
- Μωρή μάνα, της είπε, τι είχες πάθει εδώ;
- Α παιδάκι μου, της είπε, εγώ από το Σούλι. Τότε με έριξε η μάνα μου από κάτω.
- Λέει όταν πέσανε οι Σουλιώτισσες κάτω, ε;
- Ναι, έπεσαν, τότε που έπεφταν οι Σουλιώτες, ναι κάτω".
--
Το ηχητικό ντοκουμέντο ηχογραφήθηκε το 1974-1975 στην Καταμάχη Λάκκας Σουλίου Ιωαννίνων.
Ευχαριστούμε θερμά τον κύριο Παύλο Τζίμα, εγγονό του αείμνηστου Θεόδωρου Τζίμα, για την ευγενική παραχώρηση του ηχητικού αποσπάσματος.
Πηγές εικόνων:
- "Ο χορός του Ζαλόγγου" ή "Οι Σουλιώτισσες" του Claude Pinet, ελαιογραφία σε καμβά, Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη.
- Φωτογραφική σύνθεση του Ηλία Περγαντή για τον χορό του Ζαλόγγου.
- "Ο χορός του Ζαλόγγου", έργο του Ανδρέα Βρανά.
- Οι Σουλιώτισσες" του Ary Scheffer.
- Φωτογραφία του μνημείου του Ζαλόγγου από το σχετικό λήμμα της Wikipedia.
--
Επιμέλεια: Κέντρο Ερευνών Λάκκας Σουλίου
Μάρτιος 2026

Παρασκευή 27 Σεπτεμβρίου 2024

ΔΕΚΑ “ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΕΣ” ΑΠΑΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ 1821, ΚΑΙ ΔΕΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ





Γράφει ο Δρ. Γεώργιος Σιδηρούντιος

Πρώτη Απάτη: Η Φιλική Εταιρεία ήταν μια μασονική οργάνωση αποτυχημένων μικροεμπόρων.


Απάντηση

Η Φιλική δομήθηκε πάνω στην αρχαία παράδοση της Αδελφοποίησης την οποία επικύρωνε ένας Ορθόδοξος ιερέας με ειδική τελετή που καθιστούσε τα μέλη Σταυραδέρφια. Ήταν γνωστοί και ως αδελφοποιητοί, καρντάσηδες, βράτιμοι ή βλάμηδες, ανάλογα με τις τοπικές διαλέκτους. 

Πίσω από τους ιδρυτές της Φιλικής δεν υπήρξε η δυτική μασονία αλλά, όπως θα δούμε και παρακάτω, ένας ολόκληρος μηχανισμός κυρίως από Έλληνες αξιωματικούς του Ρωσικού στρατού και Έλληνες αριστοκράτες και μεγιστάνες που ζούσαν στη Ρωσία. 

Αυτοί οργάνωσαν τη Φιλική στα πρότυπα επαγγελματικής μυστικής υπηρεσίας, με συνθηματικά και κρυπτογραφία, ακολουθώντας το κεντρικό πρόταγμα των αδελφοτήτων για την ενότητα των Ορθοδόξων λαών τις οποίες είχε δημιουργήσει ο ιδιοφυής Έλληνας Ρώσος στρατηγός, απόγονος αρχαίων ευγενών και επαναστατών, Πέτρος Μελισσηνός (1726-1797). 

Βρετανικές υπηρεσίες σπίλωσαν το όνομά του και το έργο του όσο ζούσε, αλλά και μετά το θάνατό του. Η Φιλική, μέχρι να προδοθεί από ξένους παράγοντες, έδρασε με μοναδική επιτυχία στην ιστορία των μυστικών οργανώσεων. 

Την αρχαία παράδοση της Αδελφοποιήσεως πάνω στην οποία πολλοί συμπατριώτες μας οικοδομούσαν την ιερή συμμαχία και ένωση της δικής τους οικογένειας ή ένοπλης ομάδας ή κοινότητας με άλλες, την κατήργησαν διά νόμων κάποιες κυβερνήσεις μας κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, φοβούμενες την αναβίωση της Φιλικής. Επέτρεψαν όμως επίσημα εντός της Ελλάδος τη λειτουργία της δυτικής μασονίας. 

Κάτω από πιέσεις που έρχονταν από τη Δύση, κάτι παρόμοιο έγινε και μέσα στη Ρωσία. Τα αποτελέσματα της επιβολής τέτοιων πολιτικών ήταν καταστροφικά για όλο τον Ορθόδοξο κόσμο. 

Σε σχέση με την Ορθοδοξία που λειτουργεί για αιώνες και συνεχίζει με διαδοχή από την αρχαιότητα πολλές από τις παραδόσεις των Πυθαγορείων, των Ελευσινίων και των άλλων αρχαίων φιλοσοφικών ρευμάτων, η μασονία είναι μια νέα και τεχνητή κίνηση. 

Μετά το 1660, συνεργαζόμενοι Βρετανοί ακαδημαϊκοί και ερευνητές έφτιαξαν ένα επιστημονικό σύλλογο υπό βασιλική προστασία. Ανάμεσα σε άλλες δραστηριότητες συγκέντρωσαν προηγούμενες φιλοσοφικές και συντεχνιακές παραδόσεις, τις συνέθεσαν και δημιούργησαν ένα πείραμα κοινωνικής μηχανικής, τη μασονία. 

Την έθεσαν σε λειτουργία στα τέλη του 17ου αιώνα, και πάντα από τότε στην κορυφή της την καθοδηγεί η Βρετανική άρχουσα τάξη. Αργότερα, εκτός του Βρετανικού και άλλα κατεστημένα καθοδήγησαν μασονικές αδελφότητες.

Δεύτερη Απάτη: Οι σφαγές Χριστιανών από Μουσουλμάνους κατά την Επανάσταση ήταν περιορισμένες.


Απάντηση

Ο Βρετανός πράκτορας και στρατιωτικός Γουίλιαμ Μάρτιν Λικ (1777-1860) μετά από χρόνια εργασίας και ερευνών αγανάκτησε με κάποιες Βρετανικές κυβερνήσεις που υπηρέτησε και έγραψε μια αναφορά για μια τεράστιας κλίμακας γενοκτονία που προξένησαν με την πολιτική τους κατά των Χριστιανών στα Βαλκάνια, στα νησιά και στη Μικρά Ασία. 

Σύμφωνα με τον Λικ που είχε επισκεφθεί αυτές τις περιοχές προ της Επαναστάσεως αλλά και μετά από αυτή, παρατήρησε ότι λόγω της γενοκτονίας πολλές πόλεις μίκρυναν και έγιναν χωριά, ενώ αμέτρητα χωριά έσβησαν εντελώς από το χάρτη. Άλλες μαρτυρίες μας λένε ότι σε περιοχές που κατασφάχθηκαν οι Χριστιανοί, τα σκυλιά, οι γάτες και τα όρνεα έτρωγαν τις σάρκες και τα σκορπισμένα οστά των θυμάτων για μήνες. 

Σύμφωνα με τις αναφορές του Ιρλανδού ιερέα Ρόμπερτ Γουάλς (1772-1852) που υπηρετούσε στο Βρετανικό διπλωματικό σώμα και που πριν να γνωρίσει τους Έλληνες είχε πιστέψει την ανθελληνική προπαγάνδα, αλλά μετά από όσα είδε με τα μάτια του έγινε φιλέλληνας, η διέλευση του Βοσπόρου κατά την περίοδο της Επανάστασης είχε γίνει δύσκολη λόγω των ακέφαλων πτωμάτων των Χριστιανών που επέπλεαν. 

Σωροί από κεφάλια, σκάλπ προσώπων και μαλλιών, σακιά γεμάτα με μύτες και αυτιά σφαγιασθέντων κατέφθαναν συνεχώς από τις περιοχές των γενοκτονιώνς ως δώρα στο Σουλτάνο. Τα πάστωναν με αλάτι, και με αυτά διακοσμούσαν την αυλή του παλατιού του.

 Μετά την έναρξη της Επανάστασης τα όρνεα στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης υπερπολλαπλασιάστηκαν λόγω της συνεχόμενης προσφοράς πτωμάτων και έφτασαν σε σημείο να σχηματίζουν μεγάλα πυκνά νέφη που έκρυβαν τον ήλιο. 

Στο σύνολο της περιόδου των επαναστάσεων και των συγκρούσεων από το 1770 μέχρι το 1831 στα Βαλκάνια, την Κύπρο και τη Μικρά Ασία χάθηκαν από γενοκτονίες, σφαγές, κακουχίες και μείωση γεννήσεων εκατομμύρια Ανατολικών Χριστιανών τους οποίους όμως δεν έχει μετρήσει κανείς.

Τρίτη Απάτη: Η Ελληνική Επανάσταση ήταν μικρότερη από τη Γαλλική και την Αμερικανική.


Απάντηση

Ο αγώνας των Ελλήνων σε σχέση με τον αγώνα των Γάλλων και Αμερικανών ήταν υπερβολικά μεγαλύτερος σε κάθε μέγεθος. Δεν έχουμε διδαχθεί ότι οι δικές μας Επαναστάσεις ήταν ο μεγαλύτερος αγώνας απελευθέρωσης λαού που έχει ποτέ διεξαχθεί στην ανθρώπινη ιστορία. 

Η ένταση του αγώνα του 21, η ποσότητα και το μέγεθος των μαχών σε ξηρά και σε θάλασσα, η στρατιωτική ισχύς των επαναστατημένων, η διάρκεια του αγώνα, η ποιότητα και η ποσότητα των ηρώων μας ξεπερνούν κατα πολύ κάθε αντίστοιχο μέγεθος οποιασδήποτε άλλης επανάστασης για ανεξαρτησία. 

Το σύνολο των νεκρών της Αμερικανικής Επανάστασης ήταν περίπου σαράντα χιλιάδες, και της Γαλλικής τριάντα (δηλαδή όσο ήταν μόνο τα κατεστραμμένα Ψαρά), ενώ το σύνολο των δικών μας νεκρών είναι ένα τρομακτικά υπερπολλαπλάσιο νούμερο.

Τέταρτη Απάτη: Ο Καποδίστριας ήταν μασόνος, περιφρόνησε την Επανάσταση, και οι σχεδιαστές της δολοφονίας του ήταν Έλληνες.


Απάντηση

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ο Καποδίστριας έβαλε μια υπογραφή σε ένα βιβλίο επισκεπτών μιας μασονικής στοάς στην Ελβετία. Η υπογραφή αυτή, εάν είναι αυθεντική, είναι το μοναδικό στοιχείο που συνδέει τον Καποδίστρια με τη μασονία. 

Όμως, μια επίσκεψη σε ένα τέτοιο σύλλογο δεν σημαίνει ότι ο κάθε επισκέπτης είναι μασόνος. Στην Ελβετία και σε άλλες περιοχές της Ευρώπης ο Καποδίστριας είχε επαφές με οποιονδήποτε θεωρούσε ότι ήταν αξιόπιστος και θα μπορούσε να βοηθήσει υπέρ της υπόθεσης της ελευθερίας των Ελλήνων. 

Μια στοά της Κέρκυρας που φτιάχτηκε πολλά χρόνια μετά το θάνατο του Καποδίστρια θέλησε να τον τιμήσει ανακυρήσσοντάς τον επίτιμο μέλος της, δηλαδή τον έκανε μασόνο μετά θάνατον χωρίς να τον ρωτήσει.

Φυσικά ούτε αυτό το στοιχείο είναι απόδειξη ότι ο Καποδίστριας ήταν μασόνος. Σύμφωνα με αναφορές των Αυστριακών υπηρεσιών που παρακολουθούσαν πάντα και παντού τον Καποδίστρια, ο Καποδίστριας είχε στενές επαφές με μια Ορθόδοξη Ελληνική μυστική αδελφότητα που δρούσε μέσα στη Βιέννη και είχε τα ίδια σύμβολα με αυτά του Ιερού Λόχου του Υψηλάντη. 

Η αλήθεια είναι ότι ο Καποδίστριας, όπως και άλλοι, αναγκαστικά έπρεπε να έχει μυστική δράση διότι οι κυβερνήσεις της Αυστρίας, Βρετανίας και Γαλλίας ήταν σύμμαχοι των Τούρκων και διέθεταν κατασκόπους παντού. 

Η εμπλοκή του Καποδίστρια στην ετοιμασία της Επανάστασης είναι ξεκάθαρη τουλάχιστον από το 1806-1808, όταν διορίστηκε Γενικός Διοικητής της άμυνας της Λευκάδας και έγινε η μεγάλη σύναξη των οπλαρχηγών από όλη την Ελλάδα με επικεφαλή τον Έλληνα Ρώσο στρατηγό Εμμανουήλ Παπαδόπουλο. 

Αργότερα ο ίδιος ο Καποδίστριας πρότεινε τον Υψηλάντη για αρχηγό της Επανάστασης, κάτι το οποίο ενέκρινε με μεγάλο ενθουσιασμό ο Τσάρος. 

Στα χρόνια ανάμεσα στην παραίτησή του από ενεργός ΥΠΕΞ Ρωσίας, μέχρι την άφιξή του στην Ελλάδα, ο Καποδίστριας υπήρξε ο κεντρικός υποκινητής και οργανωτής του Φιλελληνικού κινήματος, ο άνθρωπος πίσω από τους μηχανισμούς στρατολόγησης και αποστολής μαχητών από την Ευρώπη στην Ελλάδα, και ο διοργανωτής μεγάλης ανθρωπιστικής βοήθειας προς το βασανισμένο λαό των επαναστατημένων περιοχών. 

Ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε κατόπιν σχεδίου που κατέστρωσαν από κοινού Άγγλοι και Γάλλοι διπλωμάτες και στρατιωτικοί, οι οποίοι οργάνωσαν στην Ελλάδα ειδικές μασονικές εταιρείες ώστε να καταστρέψουν όχι μόνο τον Καποδίστρια αλλά και τον πατριωτικό μηχανισμό της Φιλικής που στήριζε τον Κυβερνήτη. 

Ο λαός μας είχε μάθει για το κακό που είχε γίνει τότε και δεν έγινε αντιμασονικός μόνο λόγω άγνοιας, κακεντρεχούς προπαγάνδας και προκαταλήψεων. Η μασονική στοά “Κατάστημα Δυνάμεως του Ηρακλέους” φτιάχτηκε στο Ναύπλιο με σκοπό την οργάνωση της δολοφονίας του Κυβερνήτη, και συνεργάζονταν με άλλες στοές στην Ύδρα, στο Άργος και αλλού. 

Τέτοιες στοές κατεύθυναν τα ΜΜΕ της εποχής εκείνης, έριχναν κάθε είδους λάσπη στον Κυβερνήτη, έκαναν ιδεολογική κατήχηση στους αντικαποδιστριακούς, φανάτισαν την αντιπολίτευση, επέλεξαν και όπλισαν τους εκτελεστές, τους έκαναν να πιστέψουν ότι είχαν ιερό καθήκον να δολοφονήσουν τον Κυβερνήτη. Ο μεγάλος άνθρωπος αυτός πρέπει να ανακηρυχθεί και επίσημα Άγιος.

Πέμπτη Απάτη: Η Επανάσταση ήταν έργο κυρίως Δυτικών δυνάμεων και φιλελλήνων.


Απάντηση

Η Αγγλία και η Γαλλία στήριξαν την Επανάσταση με μερικά χρόνια καθυστέρησης, και μόνο αφότου είχε γίνει η νέα μοιρασιά της περιοχής. Ο δε στρατιωτικός ρόλος των ανεξάρτητων δυτικών φιλελλήνων ήταν μικρός σε σχέση με τον αγώνα των Ελλήνων. 

Η Επανάσταση πραγματοποιήθηκε από απογόνους μαχητών για ανεξαρτησία που συμμετείχαν από τον 15ο αιώνα μέχρι το 1821 σε αμέτρητα ένοπλα ή πολιτικά κινήματα, γενικής ή τοπικής κλίμακας, με ή χωρίς άλλους συμμάχους. 

Για παράδειγμα αναφέρω τα κινήματα των Κροκόδειλου Κλάδα, Γεωργίου Καστριώτη, Ανδρέα Παλαιολόγου, Σκανδάληδων, Γρατιανού Χρυσολωρά, Εμανουήλ Κοσκινιάτη, Φραγκούλη Ζάγκορη, Γεωργίου Βλάχου, Ιωάννη Μιλιαίου, Καλογιάννη, Στρατηγόπουλου, Βεστιαρίτη, Νικολάου Κατανουζηνού, Θεοδώρου και Μακαρίου Μελισσηνών, Θεοδώρου Μπούα Γρίβα, Πούλιου Δράκου, Μαλάμου, Ιαχύα, Διονυσίου Τρικάλων, Μαργαρίτας Παλαιολόγου, Λεονάρδου Φιλάρα, Ευστάθιου Ρωμανού Μανέτα, Παύλου Μακρή, Αγησιλάου Σγουρού, Αγγέλου Νέγρη, Ιωάννη Καψή, Χρήστου Βαλαωρίτη, Σπαθογιάννη, Χωρμόπουλου, Λιβίνη, Κούρμα, Σπανού, Λυμπεράκη Γερακάρη, Ιωάννη Μαχαιριώτη, Τσεκούρα, Ιωάννη Βλάχου Δασκαλογιάννη, Λάμπρου Κατσώνη, Στεφάνου του προφήτου, Νίκου Τσάρα, Θύμιου Βλαχάβα. 

Η Κύπρος μόνη της με μοναδικό ηρωϊσμό και αμέτρητες θυσίες επαναστάτησε μερικές δεκάδες φορές κατά του Οθωμανικού ζυγού. Η Μάνη, η Χειμάρρα, το Σούλι, ο Όλυμπος, η ορεινή Κρήτη, η ορεινή Στερεά και πολλά άλλα ορεινά και νησιωτικά μέρη ήταν συνεχώς στα όπλα. 

Στο Αιγαίο και στο Ιόνιο κυριαρχούσαν συχνά τα πειρατικά καταδρομικά των Ελλήνων. Πολλές ανυπότακτες ορεινές και νησιωτικές περιοχές κατά καιρούς ή συνεχόμενα είχαν ελευθερία. 

Επί Τουρκοκρατίας πολλοί μεγάλοι πόλεμοι βρήκαν εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες στο πλευρό άλλων Χριστιανών, κυρίως Ιταλών, κατά των Μουσουλμάνων. 

Η τελευταία Μεγάλη Επανάσταση άρχισε να ετοιμάζετε χρόνια πριν, από τον Έλληνα Ρώσο αξιωματικό Γεώργιο Παπαζόλη (1725-1775) που στρατολογούσε οπλαρχηγούς σε όλα τα Βαλκάνια και συνεργάζονταν με άλλους Έλληνες της Ρωσίας. 

Σημαντικό ρόλο έπαιξε και το δίκτυο επαναστατών που έφτιαξε όχι μόνο ο Ρήγας αλλά και ένας άλλος Έλληνας Ρώσος αξιωματικός, ο μεγάλος ήρωας Λάμπρος Κατσώνης, μέρος του οποίου εγκατέστησε μόνιμα στη Ρωσία για να συνεχίσει τον αγώνα από εκεί και μετά το θάνατό του. 

Το 1805-1806 ο μεγάλος πολέμαρχος Θύμιος Βλαχάβας με βοήθεια πάλι από τη Ρωσία είχε και αυτός συγκεντρώσει οπλαρχηγούς στο Καρπενήσι με σκοπό την Απελευθέρωση. Το 1807 ο προαναφερθής Έλληνας Ρώσος Στρατηγός Εμμανουήλ Παπαδόπουλος με συνεργάτη τον Καποδίστρια επίσης συγκέντρωσαν τους οπλαρχηγούς με θέμα πάλι την Απελευθέρωση. 

Τα δίκτυα του Έλληνα Ρώσου Αρχηγού της Ρωσικής Κατασκοπείας στην Οθωμανία, Κωνσταντίνου Ροδοφοινίκη, και του Έλληνα αξιωματικού του Ρωσικού στρατού και μεγάλου ήρωα της Επανάστασης, Γεωργάκη Ολύμπιου, επίσης έπαιξαν μεγάλο ρόλο. 

Ο μηχανισμός του Έλληνα Ρώσου Στρατηγού Δημητρίου Γοργόλη, αρχηγού της Ασφάλειας της πρωτεύουσας της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, και η δράση του Βαρβάκη και άλλων Ελλήνων μεγιστάνων της Ρωσίας ήταν επίσης μέσα στην Επανάσταση. 

Ο Έλληνας Ρώσος Στρατηγός Αλέξανδρος Υψηλάντης μαζί με πολλούς άλλους είχαν δώσει από το 1815 Ιερούς Όρκους να αφιερώσουν όλη τη ζωή τους για την απελευθέρωση της Μεγάλης Πατρίδας. 

Ναι μεν αμέτρητοι φτωχοί και ασήμαντοι έγιναν μέλη της Φιλικής και σήκωσαν τα όπλα, αλλά και αμέτρητοι διανοούμενοι, αριστοκράτες και μεγιστάνες σκοτώθηκαν ή έδωσαν τα πάντα κατά τη διάρκειά των αγώνων για την απελευθέρωση από τον Ισλαμικό ζυγό. 

Οι πηγές που έχουν σωθεί είναι γεμάτες με τα ονόματά τους και τη δράση τους. Καιρός να τους μάθουμε.

Έκτη Απάτη: Ο κύριος παράγοντας για την τελική επιτυχία της Επανάστασης ήταν ο Αγγλικός.


Απάντηση

Ορισμένοι Βρετανοί όπως οι Κάνινγκ, Νορθ, Στάνχοπ, Άστιγκς, Μπάιρον και Τρελόουνι ήταν πραγματικοί φιλέλληνες αλλά σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Τρελόουνι οι φιλέλληνες είχαν μπει σε μαύρη λίστα από ένα ισχυρότερο κύκλωμα ανθελλήνων. Εννοούσε πρόσωπα όπως ήταν οι Κάσλρεϊ, Γουέλιγκτον και Μέιτλαντ. 

Άλλοι όπως ο Κόχραν ήταν στην ουσία αδίστακτα κερδοσκοπικά στοιχεία που έκαναν μια τεράστια περιουσία σε βάρος των νεκρών της Επανάστασης. Η Αγγλική κυβέρνηση για μεγάλο διάστημα ήταν ταυτισμένη με τον Γερμανικής καταγωγής Αυστριακό ΥΠΕΞ Μέττερνιχ, και ο ρόλος των Βρετανών φιλελλήνων ήταν μικροσκοπικός. 

Οι διπλωματικοί μηχανισμοί της Αγγλίας, όπως το μαρτυρούν τα ίδια τα έγγραφά τους, έκαναν το παν για να καταστρέψουν ή να περιορίσουν την Επανάσταση. Συνεργαζόμενες οι Δυτικές Χριστιανικές δυνάμεις απέκοψαν τον Ελληνισμό από τη Ρωσία και τους άλλους Ορθόδοξους ώστε να εξαντλήσει όλους τους πόρους και τις εφεδρείες στον πόλεμο κατά της Μουσουλμανικής Αυτοκρατορίας. 

Αφού κυριολεκτικά έφεραν τον Ελληνισμό στο όριο της εξαφάνισης, τότε ήρθε το λεγόμενο μαύρο δάνειο. Το μεγαλύτερο μέρος του πήγε πίσω στους ίδιους τους Άγγλους δανειστές κερδοσκόπους και ότι έμεινε πήγε για να προκληθούν εμφύλιες διαμάχες ώστε να χάσει ο Ελληνισμός ακόμα περισσότερες ψυχές και εντελώς κατεστραμμένος πλέον να αναγκαστεί να αποδεχθεί νέα αφεντικά. 

Μόνο η Αγγλία έδωσε δάνειο στην Ελλάδα διότι η Αυστρία, η Γαλλία και η Ρωσία, παρότι και αυτές είχαν τα χρήματα, είχαν συμφωνήσει να αγοράσει την Ελλάδα μόνο η Αγγλία. Σύμφωνα με τα σχέδια των Δυτικών λόμπυ τα οποία είχαν επιβάλει τον Νέσελροντ για υπουργό εξωτερικών της Ρωσίας, από το 1821 άρχισε και μέσα στη Ρωσία το ξήλωμα της τάξης των μεγάλων Ελλήνων που κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας την είχαν κάνει υπερδύναμη.

Έβδομη Απάτη: Ο Τσάρος Αλέξανδρος δεν είχε σχέση με την Επανάσταση.


Απάντηση

Ο Υψηλάντης μέχρι το θάνατό του, ο Καποδίστριας για όσο ζούσε ο Τσάρος, και πολλοί άλλοι αναγκάστηκαν να μη μιλήσουν σχετικά με την αληθινή εμπλοκή του Τσάρου στην Επανάσταση. Ο Τσάρος επέτρεψε σε Έλληνες της Ρωσίας να χρηματοδοτήσουν την Επανάσταση. 

Είχε και ο ίδιος συναντήσει και χρηματοδοτήσει οπλαρχηγούς. Η συγκέντρωση Ρωσικών στρατευμάτων και πολεμοφοδίων στα σύνορα με τη Μολδοβλαχία για τη στήριξη των σωμάτων του Υψηλάντη, η τεράστια δράση της Φιλικής εντός της Ρωσίας, οι μεγάλοι έρανοι μέσα στη Ρωσία υπέρ της Επαναστάσεως ήταν πράγματα που δεν μπορούσαν να γίνουν χωρίς την άδεια του Τσάρου. 

Οι Επαναστάτες δεν ήταν καθόλου ανόητοι ώστε ολομόναχοι, υπό την ηγεσία τριών μικροεμπόρων, να αρχίσουν πόλεμο κατά Ανατολής και Δύσης. Όλοι ήταν βέβαιοι ότι η Ρωσία θα χτυπούσε τον Τούρκο και θα σταματούσε τον Μέττερνιχ και τα όργανά του σε Λονδίνο και Παρίσι. 

Στην αρχή της Επανάστασης οι εθελοντές Ορθόδοξοι των Βαλκανίων ήταν μια τεράστια λαοθάλασσα, αλλά χωρίς όπλα και πολεμοφόδια. Μόνο ο Ρουμάνος Βλαδιμηρέσκου, ένας ακόμα αξιωματικός του Ρωσικού στρατού, είχε μαζέψει περίπου εκατό χιλιάδες μαχητές και τους έθεσε στις διαταγές του Υψηλάντη. Όλοι οι Χριστιανοί των Βαλκανίων περίμεναν από ώρα να έρθει η Ρωσική βοήθεια με οπλισμό και προμήθειες. 

Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης ήταν μια καλά μετρημένη και εύκολη υπόθεση από στρατιωτικής πλευράς. Όλα τα γνώριζε ο Τσάρος, αλλά εγκατέλειψε ο ίδιος προσωπικά την Επανάσταση έπειτα από αφόρητες πιέσεις από την Δύση, η οποία γνώριζε πολύ καλά ότι ενωμένη η Ορθοδοξία θα κυριαρχούσε. 

Τις ημέρες που άρχισε η Ελληνική Επανάσταση στη Μολδοβλαχία ο Τσάρος ήταν φιλοξενούμενος σε Αυστριακό έδαφος και στα χέρια του Μέττερνιχ. Με δόλο ο Μέττερνιχ τρομοκράτησε τον Τσάρο παραποιώντας πληροφορίες για μια δήθεν παράλληλη επανάσταση που έγινε ακριβώς τις ίδιες μέρες στην Αγία Πετρουπολη. 

Στην πραγματικότητα είχε γίνει μια ταραχή από απλούς στρατιώτες κατά ενός Γερμανού αξιωματικού που τους βασάνιζε, αλλά ο Μέττερνιχ τρομοκράτησε τον Τσάρο πως η “επανάσταση” που έγινε στην Αγία Πετρούπολη ήταν σχεδιασμένη από Έλληνες και Ρώσους αντιφρονούντες, μεταξύ αυτών και ο Υψηλάντης. 

Ταυτόχρονα η Βρετανική κυβέρνηση διά του Γουέλιγκτον είχε απειλήσει τη Ρωσία με γενικό πόλεμο όλης της Δύσης εναντίον της, σε περίπτωση που ο Τσάρος δεν καταδίκαζε την Ελληνική Επανάσταση. 

Τρομοκρατημένος από την εποχή που αντιφρονούντες δολοφόνησαν με βαρβαρικό τρόπο τον πατέρα του κατά τη διάρκεια ενός πολέμου της Ρωσίας με τη Βρετανία, ο Τσάρος βρέθηκε προ αδιεξόδου και αποκήρυξε την Επανάσταση με δήλωσή του στον Αυστριακό τύπο υπό την υπαγόρευση του Μέττερνιχ. 

Αυτόματα οι Αυστριακές υπηρεσίες διένειμαν την αποκήρυξη στα Βαλκάνια. Παγωμένοι από αυτή την εξέλιξη, χιλιάδες εθελοντών δεν μπήκαν στον αγώνα. Πολλοί άλλοι αποφάσισαν να συνεχίσουν μέχρι τέλους για λόγους τιμής. Ειδικά στο Σκουλένι και στη Μολδοβλαχία γενικότερα έπεσαν οι αγνότεροι όλων των πρώτων Επαναστατών.

Όγδοη Απάτη: Οι Χριστιανοί ζούσαν καλά επί Οθωμανίας.


Απάντηση

Μόνο οι συνεργάτες των Τούρκων και κάποιες κοινότητες που απολάμβαναν κατά καιρούς ειδικά εμπορικά και φορολογικά προνόμια ζούσαν καλά. 

Η συντριπτική πλειοψηφία των Χριστιανών ήταν μόνιμα υποσιτιζόμενοι, ρακένδυτοι δούλοι που εργάζονταν σκληρά από την ανατολή μέχρι τη δύση. 

Κοιμόντουσαν στο πάτωμα, ήταν όλη τους τη ζωή ξυπόλυτοι και οι οικίες τους ήταν άθλιες καλύβες ή χαμηλές πέτρινες τρώγλες. 

Σε πολλές κατεχόμενες περιοχές οι Τούρκοι έκοβαν τις γλώσσες των Χριστιανών γυναικών που αιχμαλώτιζαν ώστε τα παιδιά τους να μη μαθαίνουν Ελληνικά και να γίνονται Τούρκοι. 

Για μεγάλες περιόδους κάθε Χριστιανική οικογένεια έδινε υποχρεωτικά κάθε λίγα χρόνια ένα από τα μικρά παιδιά της ως φόρο στους Τούρκους. 

Οι βιασμοί, οι βασανισμοί και εκτελέσεις των Χριστιανών ήταν καθημερινό φαινόμενο σε όλη την Οθωμανική αυτοκρατορία. Στα Ισλαμικά δουλοπάζαρα η ζωή του μέσου Χριστιανού άξιζε λιγότερο από ένα άλογο. 

Ο Χριστιανός ήταν υποχρεωμένος όταν έβρισκε πεζό Οθωμανό σε δρόμο να τον κουβαλάει στην πλάτη του για να μην λερώσει ο Οθωμανός τα υποδήματά του αν είχε λάσπες, ή απλά για να μην κουραστεί. 

Πολλοί Χριστιανοί έκρυβαν τα κορίτσια από τη μέρα που τα γεννούσε η μάνα τους για να μην τα βιάσουν οι Μουσουλμάνοι, και έκαναν γάμους στα κρυφά. Τα αξιώματα του Πατριάρχη και του Επισκόπου ήταν αγοραστά σε πλειστηριασμό για όποιον έβρισκε τα περισσότερα χρήματα. 

Μόνο έπειτα από επαναστάσεις και ήττες από το Ρωσικό στρατό κατά τον 18ο αιώνα υποχρεώθηκε η Οθωμανία διά συνθηκών να δώσει μερικά δικαιώματα σε Χριστιανούς. 

Αυτά που δόθηκαν υπό την απειλή των όπλων, μας κοπανάνε αρκετοί δήθεν ειδικοί ως αποδείξεις για το ότι οι μεγαλόψυχοι Οθωμανοί σέβονταν τους Χριστιανούς.

Ένατη Απάτη: Οι εμφύλιοι ήταν αποτέλεσμα εσωτερικών διαφορών.



Απάντηση
 
Ο επαναστατημένος Ελληνισμός, αφού ήταν μόνος για μεγάλο διάστημα και δεν διέθετε τα δικά του μέσα παραγωγής βαρέων όπλων και πυρομαχικών, είχε αναγκαστική εξάρτηση από το εξωτερικό. 

Πολλές περιοχές όπου είχε καταστραφεί η αγροτική παραγωγή είχαν μεγάλη ανάγκη από τρόφιμα. Αυτά ακριβώς, την πείνα και την έλλειψη πολεμικού υλικού, την ψυχολογία του εξαρτώμενου εκμεταλλεύθηκαν οι ξένες δυνάμεις για να στρέψουν τους επαναστάτες τον ένα κατά του άλλου. 

Όπως προαναφέρθηκε, οι Άγγλοι και οι Γάλλοι με χρηματισμό, και με διάδοση της ανάλογης προπαγάνδας έφτιαξαν τις δικές τους παρατάξεις, τις φανάτισαν και τις έστρεψαν ενάντια στην αρχική επαναστατική οργάνωση, τη Φιλική. 

Οι εμφύλιοι ήταν ξεκάθαρα έργο των Βρετανικών και Γαλλικών υπουργείων εξωτερικών με σκοπό να διαιρεθεί ο Ελληνισμός και εξαντλημένος να υποταχθεί στους νέους ιδιοκτήτες του.

Δέκατη Απάτη: Οι επαναστατημένοι δεν είχαν εθνική συνείδηση. Τους έκαναν Έλληνες οι φωτισμένοι Δυτικοί.


Απάντηση

Η λεγόμενη Δύση για αιώνες μάθαινε τα αρχαία Ελληνικά και Χριστιανικά κείμενα από Έλληνες δασκάλους που είχαν μεταναστεύσει. Ακόμα και την εποχή της Επανάστασης οι μεγαλύτεροι γνώστες και δάσκαλοι των αρχαίων κειμένων στη δυτική Ευρώπη ήταν οι Χριστιανοί που έφευγαν από την Βαλκανική και τη Μικρασιατική Οθωμανία. 

Οι Δυτικοί ακαδημαϊκοί σε αυτούς έτρεχαν για φροντιστήρια Ελληνικών. Η φώτιση πήγαινε από τους δικούς μας στη Δύση συνεχώς για αιώνες. Σε όλα τα Βαλκάνια και μέχρι την Επανάσταση οι δάσκαλοι δίδασκαν στα παιδιά την ίδια γλώσσα των γραμμάτων για αιώνες, τα Αρχαία Ελληνικά, ανεξάρτητα από τις διαφορετικές τοπικές διαλέκτους. 

Όλοι οι επαναστατημένοι ονόμαζαν τους εαυτούς τους γένος Χριστιανών, και η Ιερή γλώσσα τους ήταν τα Ελληνικά του Ευαγγελίου. 

Πολλοί Δυτικοί συγγραφείς για αιώνες ονόμαζαν όλους τους Ανατολικούς Χριστιανούς ως Γραικούς και όλη την περιοχή από το Δούναβη και κάτω ως Γκρέτσια. Ακόμα και σήμερα πολλοί δυτικοί συγγραφείς αποκαλούν όλους τους Ανατολικούς Χριστιανούς ως Greek – Grec – Greco – Griechisch Ορθόδοξους, δηλαδή Ελληνορθόδοξους. 

Ο ίδιος ο αρχηγός της Επανάστασης, ο Υψηλάντης, είχε μητρική γλώσσα τα Λατινογενή Ρουμάνικα, πατρική τα Ποντιακά Ελληνικά, διδάχθηκε Αρχαία Ελληνικά, μεγάλωσε με τα Ρωσικά και τα Γαλλικά, και σύμφωνα με τον ίδιο και όλους όσους τον ακολούθησαν ήταν Έλληνας. 

Σύμφωνα όμως με όσους επιβάλουν νέες εθνικές ταυτότητες και κατασκευάζουν νέους λαούς μέσα σε σύνορα που πάλι αυτοί σχεδιάζουν, άνθρωποι σαν τον Υψηλάντη και τους μαχητές που έκαναν την Επανάσταση και που οι ίδιοι οι Δυτικοί ονόμαζαν ως Έλληνες, μετά την Επανάσταση δεν είχαν τα προσόντα για να λάβουν το όνομα Έλληνες. 

Μέχρι αυτού του σημείου φτάνει ο ανθελληνισμός ορισμένων Γερμανών και Βρετανών ακαδημαϊκών και κάποιων δικών μας, παραπλανημένων μαθητών τους.

Το άρθρο αυτό αφιερώνω στην Παγχιακή Επιτροπή Αγώνα και στο Τιμή στο 21 που άρχισε η μεγάλη Ελληνίδα κ. Μαρία Νεγρεπόντη Δελιβάνη.

Ελεύθερη αναπαραγωγή και διάδοση.

Είμαι στη διάθεση οποιουδήποτε θέλει να μάθει τις πηγές που περιέχουν τα στοιχεία στα οποία βασίστηκαν οι παραπάνω απαντήσεις.

Δρ Γεώργιος Σιδηρούντιος, ιστορικός

21 Μαρτίου 2021



Κυριακή 25 Αυγούστου 2024

Σιούλης Τριαντάφυλλος: “Ο Κολλυβαδισμός του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού και η επανάσταση του 1821”



Εισαγωγικά

Ο 18ος αιώνας, κατά τον οποίο έζησε και έδρασε ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, είναι ένας αιώνας πολύ σημαντικός, κομβικός θα λέγαμε, για την αφύπνιση και τον ξεσηκωμό του υπόδουλου γένους των Ορθοδόξων Ελλήνων, εθνικά-πολιτικά και πνευματικά.

Αυτό αποδεικνύεται από τη μια μεριά από τα πολλά επαναστατικά κινήματα εναντίον των Τούρκων που έχουν προηγηθεί, όπως για παράδειγμα οι εξεγέρσεις στη Θεσσαλία το 1600, η Επανάσταση του Διονυσιου του Φιλοσόφου στην Ήπειρο το 1611, αλλά και τα πνευματικά κινήματα-ρεύματα που επηρεάζουν τις πνευματικές εξελίξεις από την άλλη μεριά, όπως για παράδειγμα ο Ευρωπαϊκός και κατ’ επέκταση ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός και το Κολλυβαδικό κίνημα στο Άγιον Όρος.

Για τον Διαφωτισμό και την επιρροή που άσκησε σε όλη την Ευρώπη, δεν θα αναφερθούμε στο σημείο αυτό ειδικά.

Το κολλυβαδικό κίνημα και ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός.

Όσον αφορά στους Κολλυβάδες και το Κολλυβαδικό κίνημα του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα που ξεκίνησε από το Άγιο Όρος και εξαπλώθηκε σε όλα τα Βαλκάνια, προέκυψε ως αντίδραση στις ορθολογιστικές, θεϊστικές ή άθεες αντιλήψεις που είχαν εξαπλωθεί και στην Ανατολή μετά τον 16ο αιώνα που άρχισαν να κυριαρχούν και στην Δύση.

Θεωρούσαν οι Κολλυβάδες πως η πίστη ως μέθοδος εμπειρική, θεραπευτική της υπάρξεως και θεώσεως – σωτηρίας και όχι ως θρησκευτική ιδεολογία, είναι αυτή που θα διαφυλάξει και θα διασώσει την αυτοσυνειδησία του υπόδουλου γένους των Ελλήνων Ορθοδόξων και θα πρέπει να στηρίζεται και να θρέφεται από την ησυχαστική πατερική παράδοση. Γι’ αυτό προσπαθούσαν να κρατήσουν όρθια την Ρωμιοσύνη του Βυζαντίου που παρόλα τα προβλήματα και τις κατακτήσεις, κρατούσε όρθια την ψυχή και το πνεύμα του, την ελληνορθόδοξη παράδοση. Για το λόγο αυτό κυρίως συγκρούστηκαν με τους ευρωπαϊστές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, με την αθεΐα του Βολταίρου και τις ιδέες του Γαλλικού Διαφωτισμού που προσπαθούσαν να στρέψουν τους υπόδουλους ραγιάδες προς την κλασική αρχαιότητα και πρόβαλαν την κοσμική σοφία και γνώση, τον ορθό λόγο, τον άθεο ανθρωπισμό, υποτιμώντας την θεία σοφία. 

Αντιπαρατέθηκαν ακόμη οι Κολλυβάδες με τον σχολαστικισμό και ορθολογισμό της Δυτικής Αναγέννησης που απέρριπτε την εμπειρική και δοκιμασμένη μέθοδο φωτισμού και τελειώσεως των Πατέρων της Ανατολής, που έδιναν τα πρωτεία στη θεία σοφία χωρίς όμως να απορρίπτουν την κοσμική, την ανθρώπινη σοφία, υιοθετώντας την βυζαντινή σύνθεση που διέσωζε και ενίσχυε τα υγιή στοιχεία του ελληνικού πνεύματος στην υπηρεσία του θείου κηρύγματος της αγάπης, της ταπεινώσεως, της καταλλαγής που απέρρεαν από το κήρυγμα του Σταυρού. Αντιδρούσαν επομένως στην οπισθοδρόμηση προς ένα νοσηρό κλασικισμό που τοποθετεί το κτιστό πάνω από το άκτιστο, την ανθρώπινη σοφία πάνω από την θεϊκή σοφία, τα άθεα γράμματα πάνω από τα θεωτικά, όπως έλεγε ο όσιος μοναχός Χριστόφορος Παπουλάκος.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες πολιτικές και πνευματικές έζησε και έδρασε ως γνήσιος κολλυβάς και ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, δίνοντας ταυτόχρονα με τον τρόπο αυτό απάντηση και στους δυτικόφρονες - ενωτικούς, χωρίς μάλιστα να μπορεί να κατηγορηθεί ως εχθρός του Λαού ή σκοταδιστής.

Είναι γνωστό πως το νεοελληνικό κράτος, καθοδηγούμενο και κηδεμονευόμενο από τη Δύση πλέον, αποκόπηκε από τις ρίζες του.

Πτυχές από την κολλυβαδική ζωή του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Η Ουράνια και η γήινη Πατρίδα.

Οι Κολλυβάδες, οι πνευματικοί αυτοί άνθρωποι στους οποίους σίγουρα συγκαταριθμείται και ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, είναι βέβαιο πως ακολουθούσαν τα βήματα των γερόντων τους και τα πνευματικά χνάρια των φιλοκαλικών – ησυχαστών Πατέρων, που προηγήθηκαν αυτών. Μαρτυρείται πως δίδασκαν και καθοδηγούσαν τον πιστό λαό, όπως στην περίπτωση των νεομαρτύρων, το πως θα φτάσουν στην νέκρωση του ιδίου θελήματος και στην αντικατάστασή του με το θέλημα του Χριστού, ώστε να πετύχουν την κατά δύναμιν κάθαρση του βίου τους από την αμαρτία και το φόβο, πρώτον με την τήρηση των εντολών του Χριστού και δεύτερον με την συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, με σκοπό να κατακτήσουν την Ουράνια Πατρίδα, τη Βασιλεία των Ουρανών.

Την εποχή που έδρασε ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός (γεννήθηκε το 1714 και μαρτύρησε το 1779) είχε να αντιμετωπίσει πάρα πολλούς πειρασμούς, εσωτερικούς-πνευματικούς αλλά και εξωτερικούςΕίχε να αντιμετωπίσει εμπόδια που είχαν να κάνουν με την αμάθεια και την άγνοια των χριστιανών, αφού αυτά νόθευαν την αυθεντική χριστιανική πίστη και ζωή. Είναι καταγεγραμμένα την εποχή αυτή γεγονότα της καθημερινότητας που μαρτυρούν του λόγου το αληθές όπως ληστείες, φόνοι, καταπιέσεις από τους κοτζαμπάσηδες, πολλές φορές χειρότερες από των Τούρκων, υποκρισία, ζηλοφθονία, ψέμα, δεισιδαιμονίες και φόβος. Ταυτόχρονα όμως εμπόδια στο έργο του συνάντησε από τους Τούρκους οι οποίοι ασκούσαν βάρβαρη και τυραννική εξουσία πάνω στους υπόδουλους και προχωρούσαν σε βίαιους ατομικούς ή και ομαδικούς εξισλαμισμούς, αλλά και τους Εβραίους, των οποίων τα συμφέροντα θίγονταν από τη διδασκαλία του Αγίου.

Διαπιστώνουμε από τις Διδαχές του και τους βιογράφους του πως ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ακολουθώντας τον κολλυβαδικό τρόπο σκέψης και ζωής, αγωνίζονταν να πετύχει πρώτα από όλα την προσωπική του κάθαρση από την αμαρτία με την τήρηση των εντολών του Κυρίου και τη νέκρωση του ιδίου θελήματος και την προσπάθεια να ταυτίσει το θέλημα του με το θέλημα του Θεού, σε σημείο που να λέει όπως ο Παύλος: «Χριστῷ συνεσταύρωμαι· ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός·» (Γαλ. 2,20), έπειτα να φτάσει στο φωτισμό και στη συνέχεια με τη χάρη του Θεού στη θέωση. Γνωρίζουμε πως κατάφερε με τον τρόπο αυτό να γίνει σκεύος δεκτικό της χάριτος του Θεού, αφού όπως οι σύγχρονοί του βιογράφοι βεβαιώνουν, είχε αποκτήσει προορατικό - προφητικό χάρισμα αλλά και θαυματουργικό.

Στόχος του ήταν με τη διδασκαλία του να φωτίσει το νου των πιστών ακροατών του και να αλλάξει την ζωή τους. Ο αγνός λαός, τον οποίο οι Τούρκοι αποκαλούσαν «ζώα, κτήνη» τον ακολουθούσε, αφού κατόρθωνε να ανυψώνει τις ψυχές από τη γη στον ουρανό με το κήρυγμά του. «Όχι, δεν είσθε όντα κατώτερα…, να έχετε πίστη, να βαπτίζεσθε, να έχετε μυστηριακή ζωή με εξομολόγηση και κοινωνία, να κάνετε αγαθά έργα και τότε η ψυχή και του ταπεινότερου ανθρώπου θα λάμψει όπως ο ήλιος και θα γίνει νύμφη Χριστού», τους έλεγε.

Παρασκευή 25 Αυγούστου 2023

Νεκτάριος Τέρπος ο Μοσχοπολίτης. Ένας άγνωστος διδάσκαλος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού

 


26 Φεβρουαρίου 2021

Ο ιερομόναχος Νεκτάριος Τέρπος (17ος-18ος αιώνας-1740/41) υπήρξε ένας από τους κύριους διδασκάλους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Δεν γνωρίζουμε πότε γεννήθηκε, ούτε κάτι για τα παιδικά του χρόνια, τους γονείς ή τους δασκάλους του. Από τον ίδιο μαθαίνουμε πως γεννήθηκε στη Βοσκόπολη ή Μοσχόπολη (βλ. παρακάτω Εργογραφία) της σημερινής νοτιοανατολικής Αλβανίας (Βόρεια Ήπειρος). Ο Κων. Σκενδέρης τον αναφέρει ανάμεσα σε άλλους λογίους που σπούδασαν στη Νέα Ακαδημία Μοσχόπολης.

Ο Κουρίλας, αντιθέτως, λέει ότι στην παραπάνω Ακαδημία εργάστηκε ως καθηγητής.Τις σπουδές του ίσως συνέχισε στη Βενετία, κοντά στους συμπατριώτες του αδελφούςΔημήτριο και Ιωάννη Χαλκέα. Άλλη μία μαρτυρία του Ευλόγιου Κουρίλα μας πληροφορεί πως το όνομά του εντοπίσθηκε σε έγγραφο τῆς Σκήτης Αγίας Άννης στο Άγιον Όρος, με ημερομηνία 1709.

Στη συνέχεια, ο ίδιος συγγραφέας, τον θέλει να αναχωρεί από το Άγιον Όρος και να εγκαθίσταται στη Μονή του οσίου Ναούμ και από εκεί στο μοναστήρι της Παναγίας Αρδεύουσας ή Αρδενίτσας στην κοιλάδα της Μουζακιάς. [4] Ο ίδιος ο Νεκτάριος δεν αναφέρει ποτέ στο βιβλίο που εξέδωσε το όνομα της μονής όπου εγκαταβιώνει, προτάσσει όμως την εικόνα της Παναγίας Αρδεύουσας στα πρώτα φύλλα του.

Ακόμη, μέσα στις σελίδες του βιβλίου του μας λέει τα εξής: Εγώ έκτισα το μισό μοναστήρι, εις τον καιρόν μου απόκτησα χωράφια και αμπέλια, σταυρούς και ευαγγέλια χρυσά και άλλα ιερά σκεύη, και εις κοντολογίαν, οι μοναχοί περισσότεροι από τ’ εμένα κουρεμένοι και οπόταν ηθέλησαν με εύγαλαν από το ηγουμενείον και από το κελλίον μου, οπού το έκτισα απατός μου. Κατά την περίοδο της παραμονής του στην Αρδενίτσα αναλαμβάνει δύο φορές την ηγουμενία, μετά από ενδιάμεση διακοπή που συμβαινει εξαιτίας των ενεργειών κάποιου Αρσενίου.

Έχοντας το οφφίκιο του πνευματικού στα όρια της επισκοπής Βελεγράδων εξομολογεί και έχει το δικαίωμα σύνταξης Κανονικής Συμμαρτυρίας για τους υποψήφιους κληρικούς.
Περιόδευσε ως ιεροκήρυκας σε μια περιοχή που εκτείνεται από το Βεράτι μέχρι την Άρτα, τη Σπαθία και τη Μουζακιά (όπως μας πληροφορεί γνώρισε πολλούς τόπους), και αποτέλεσε τον προπομπό του Κοσμά του Αιτωλού. Τα Χριστούγεννα του 1724 κήρυξε στο χωριό Τραγότι, κοντά στο Ελβασάν, όπου το ακροατήριό του αποτελείται σχεδόν μόνο από γυναίκες, διότι οι άνδρες είχαν μετατραπεί στην πλειονότητά τους σε μουσουλμάνους. Στο κήρυγμά του αυτό μιλάει εναντίον των Τούρκων, γεγονός που προκάλεσε μεγάλη αναταραχή και οδήγησε σε ξυλοδαρμό του: »Ύστερον δε το έμαθαν δύο αδέλφια Αγαρηνοί, οι οποίοι ήσαν σουμπασάδες, το πως εκήρυξα ομολογώντας τον Χριστόν Θεόν αληθινόν, και την Θεοτόκον Μητέρα και Παρθένον, τον δε Μωάμεθ ψεύστην και πλάνον, και έναν πρώτον μαθητήν του αντιχρίστου.

Ήλθαν και με ηύραν εις το σπήτι του παπά, και είχεν ο καθ’ ένας από ένα κοντόξυλον από γλατζινά, και κτυπώντες επάνω μου ανελεήμονα, δεν εκοίταζαν ένας τον άλλον πώς και πού βαρούν, αλλά του κακού με έδερναν όπου έφθανε ο καθ’ ένας… τόσον συχνά με έκρουξαν, ώστε και τα ξύλα εξεφλουδίσθηκαν με το να τύχουν χλωρά.

Εις όλα τα μέρη με εβάρεσαν, αλλού το κορμί μου εκοκκίνισε, και εις περισσοτέρους τόπους εμαύρισε, και ό,τι έκαμαν η βεντούζαις και τα κέρατα, και χάριτι Χριστού ιατρεύθηκα, όμως το ζερβόν μου μπράτζο έμεινε βλαμμένο, και ποτέ δεν ημπορώ να αναπαυθώ εις αυτό το μέρος».

Στις 15 Αυγούστου 1730 κήρυξε εις την χώραν των Κραπόβων, επαρχίαν Βελογράδων και Σπαθείας. Σε ανάμνηση του γεγονότος κατασκεύασε ολοσέλιδη ξυλογραφία που θα κοσμεί όλες τις εκδόσεις του Πίστις, όπου απεικονίζεται ένα δένδρο, στο οποίο ο κορμός συμβολίζει το Βάπτισμα, τα δώδεκα κλαδιά τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος και η ξερή κορυφή του μοιάζει με τον ανεξομολόγητο χριστιανό.

Μετά από αυτή την ομιλία ταξίδεψε στη Βενετία και προετοίμασε την έκδοση του έργου του, που τελικά εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1732 από το τυπογραφείο του Σάρου. Η προσπάθεια προσδιορισμού του έτους θανάτου του Νεκταρίου Τέρπου σχετίζεται με την έκδοση του αποδιδόμενου σ’ αυτόν βιβλίου με τον τίτλο: Ζητήματα διάφορα θεολογικά (βλ. παρακάτω Εργογραφία).

Η εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας του 1731 από την εκκλησία της Παναγίας του χωριού Αρδενίτσα στην πεδιάδα της Μουζακιάς στην Αλβανία.

Η δυσκολία εντοπισμού της πρώτης έκδοσης (1739) οδήγησε τους ερευνητές σε εσφαλμένα συμπεράσματα σχετικά με τον θάνατό του. [5] Στην Ι.Μ.Μ. Βατοπεδίου Αγίου Όρους εντοπίσθηκε χειρόγραφο (αρ. 231) του εντύπου, της πρώτης έκδοσης (1739), όπου ο Νεκτάριος Τέρπος αναφέρεται ως συντάκτης και χορηγός: Ζητήματα διάφορα θεολογικά, κατ’ ερωταπόκρισιν… τώρα πρώτον βαλμένα εις τον τύπον, με δαπάνην του Ιερομονάχου κυρίου Νεκταρίου Τέρπου….

Το 1739 βρίσκεται δηλαδή ακόμη στη ζωή. Την ίδια χρονιά ετοιμάζει και πάλι την επανέκδοση του Πίστις. Ο τυπογράφος Βόρτολι προβαίνει στη διαδικασία έκδοσης άδειας για τύπωμα και την λαμβάνει στις 23 Νοεμβρίου 1740. Το 1740 εκδίδεται για δεύτερη φορά και το Ζητήματα, χωρίς όμως αναφορά στο όνομα χορηγού, ενώ το Πίστις δεν επανεκδίδεται, παρά μόνο 10 χρόνια αργότερα, το 1750, με την άδεια όμως του 1740. Ο Νεκτάριος Τέρπος, λοιπόν, ίσως χορηγός και της έκδοσης του Πίστις, θα πρέπει να έφυγε από τη ζωή περί τα τέλη του 1740 με αρχές του 1741.

Η ισχυρή δημοτικότητα, την οποία απέκτησε ο Νεκτάριος Τέρπος, οδηγεί στην εικονογράφισή του, μόλις 12 χρόνια μετά τον θάνατό του. Μας περιγράφει χαρακτηριστικά ο συμπατριώτης του Θεόφραστος Γεωργιάδης: Εις την εκκλησίαν των Αγίων Αποστόλων Μοσχοπόλεως, επί του τοίχου της πύλης αυτής, έβλεπέ τις την σεβασμίαν φυσιογνωμίαν του ως άνω ιερομονάχου, φέροντος επί της κεφαλής του επανωκαλύμμαυχον και ράβδον επισκόπου εις την χείρα του, πέριξ δε το όνομά του. [6] Στην εικονογράφηση αυτή διαπιστώνονται αναλογίες και στοιχεία που παραπέμπουν στη, μεταγενέστερη βέβαια, γνωστή παράσταση του Κοσμά Αιτωλού.