Η παιδοποίηση τού θανάτου

Αντόνιο ντε Φελίπ

                                                     Γκροτέσκα κηδεία

ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑΣ

Μία από τις πολλές κοινωνικές συνέπειες της νεωτερικότητας και των καταστροφικών πεποιθήσεών της που επιβλήθηκαν από τον Διαφωτισμό είναι η βαθιά αλλαγή στη σχέση μεταξύ της κοινωνίας, και προφανώς των μεμονωμένων μελών της, και του θανάτου.
Αυτό το φαινόμενο έχει πολύ βαθιές ρίζες και μακρινές αιτίες, που σχετίζονται με την προοδευτική αποχριστιανοποίηση (ή θα ήταν καλύτερα να πούμε αποιεροποίηση) του κόσμου μας, τον άγριο ατομικισμό που μας επιβάλλουν οι κυρίαρχες ιδεολογίες και τη συλλογική απώλεια επίγνωσης της πραγματικότητας του ανθρώπινου όντος, που αποτελείται από σώμα και ψυχή και με μετά θάνατον ζωή.
Η εξάλειψη, στην μετασυνοδική εκκλησία, της παραδοσιακής διδασκαλίας των Τελευταίων Πραγμάτων: Θάνατος , Κρίση , Κόλαση , Παράδεισος , καθώς και εκείνης που σχετίζεται με το Καθαρτήριο και την ψήφο των ψυχών στο Καθαρτήριο, είχε όχι μικρό αντίκτυπο.

Στην ουσία, στον σύγχρονο κόσμο γινόμαστε μάρτυρες μιας καταστολής του θανάτου, όπως περιγράφεται εύστοχα από τον ιστορικό Philippe Ariés στο κείμενό του « Ιστορία του Θανάτου στη Δύση »: « Ο θάνατος έχει γίνει το ανώνυμο. Τώρα όλα συμβαίνουν σαν να μην υπήρχε θάνατος. Τεχνικά, παραδεχόμαστε ότι μπορούμε να πεθάνουμε, κάνουμε ασφάλεια ζωής, αλλά στην πραγματικότητα, βαθιά μέσα μας, νιώθουμε αθάνατοι ».

Από καθολική άποψη, ο αξέχαστος φιλόσοφος Emanuele Samek Lodovici , που μας άφησε πρόωρα το 1981, μας προειδοποιεί για « την πορνογραφία του θανάτου, την πορνογραφία του πένθους, το ταμπού του θανάτου: ο θάνατος δεν πρέπει να συζητείται ». Και μας υπενθυμίζει ότι στη χριστιανική κοινωνία που σβήστηκε από τη νεωτερικότητα, « ο θάνατος, η θνησιμότητα, η υποδοχή των ετοιμοθάνατων ήταν ένα φυσιολογικό γεγονός, ένα οικιακό γεγονός, ένα δημόσιο γεγονός » .
Και, πάλι, θυμάται τις « εικόνες των ετοιμοθάνατων ανθρώπων περιτριγυρισμένων από συγγενείς στα υπνοδωμάτιά τους, όπου υπήρχαν και παιδιά. Όλη η αρχαία γραμματεία μας δείχνει ότι όσοι πεθαίνουν, πεθαίνουν δημόσια και ότι ολόκληρη η κοινωνία τους βοηθά να πεθάνουν, τελετουργώντας αυτό το πέρασμα ».
Ένας άλλος μεγάλος Καθολικός διανοούμενος, ο Φάουστο Τζιανφραντσέσκι , έγραψε: « Η απαγόρευση της σκέψης για τον σκοπό έχει σκοτώσει τους σκοπούς. Μόνο τα μέσα απομένουν ».

Σήμερα, η τρομερή ελπίδα πολλών είναι ένας ακαριαίος θάνατος, « για να μην το σκέφτομαι », χωρίς να υποφέρω. Το ακριβώς αντίθετο ήταν η άποψη για τον θάνατο στη χριστιανική κοινωνία, όπου ένας ξαφνικός θάνατος αντιμετωπίζονταν με τρόμο: « A supitanea morte, libera nos Domine », προσεύχονταν, επειδή ένας τόσο απροσδόκητος θάνατος απέκλειε την επίγνωση, την προετοιμασία και τη μετάνοια.
Στη μιλανέζικη διάλεκτο, υπάρχει μια έκφραση: « Brutt me la mort improvisa », «τόσο κακός όσο ο ξαφνικός θάνατος».
Στον προ-μοντέρνο, ακόμα χριστιανικό κόσμο, οι άνθρωποι ήλπιζαν σε έναν «καλό θάνατο», που περιλάμβανε προετοιμασία, μετάνοια για τις αμαρτίες κάποιου, Άκρο Ευχέλαιο και την παρηγορητική παρουσία της οικογένειας.
Το ακριβώς αντίθετο από τον νοσηλευόμενο, κρύο και μοναχικό θάνατο της εποχής μας.

Σίγουρα, η απαγόρευση, ακόμη και για τις νεκρώσιμες λειτουργίες, της παραδοσιακής λειτουργίας - της προσυνοδικής, επίσημης και αυστηρής, με τον λειτουργό να φοράει μαύρα άμφια, το φέρετρο να ακουμπάει στο έδαφος και να επικεντρώνεται στις προσευχές για την αιώνια σωτηρία του αποθανόντος - συνέβαλε σημαντικά στην υποβάθμιση και την αποδραματοποίηση του θανάτου. Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας, δεν επιτρεπόταν καμία απολογία για τον αποθανόντα αμαρτωλό, όποιος κι αν ήταν.

Το τελικό τελετουργικό των επίσημων κηδειών των ηγεμόνων των Αψβούργων ήταν υποδειγματικό από αυτή την άποψη: η ταφή στην κρύπτη των Καπουτσίνων, τον παραδοσιακό τόπο τελικής ανάπαυσης των Αυτοκρατόρων.
Το φέρετρο συνοδευόταν και προπορευόταν από τον αυλικό θαλαμηπόλο, ο οποίος χτύπησε την πόρτα της κρύπτης, πίσω από την οποία στεκόταν ο Πατέρας Φύλακας, ο οποίος ρώτησε στα λατινικά: « Ποιος είναι; » Ο θαλαμηπόλος απάντησε προφέροντας την πλήρη σειρά των τίτλων που δικαιωματικά οφείλονταν στον αποθανόντα Αψβούργο. Στο τέλος της λίστας, ο Καπουτσίνος απάντησε : «Δεν τον γνωρίζω». Ο θαλαμηπόλος χτύπησε για δεύτερη φορά και, απαντώντας στην ερώτηση του μοναχού, ανακοίνωσε την παρουσία της Αυτού Αυτοκρατορικής Μεγαλειότητας, προσθέτοντας μια πολύ μικρότερη σειρά τίτλων. Και πάλι, ο μοναχός απάντησε: « Δεν τον γνωρίζω ». Μετά από μια σύντομη παύση, ο θαλαμηπόλος χτύπησε ξανά. Ο ηγούμενος ρώτησε για τρίτη φορά: « Ποιος είναι; » Η απάντηση ήταν: « Ένας φτωχός και άθλιος αμαρτωλός ». Σε αυτό το σημείο, ο πατέρας-κηδεμόνας άνοιξε την πόρτα και επέτρεψε στα λείψανα του Αυτοκράτορα να εισέλθουν στην τελευταία του κατοικία.

"Δεν υπάρχει πιο ανόητο πράγμα από το να πεις: «Καλύτερα να πεθάνω ξαφνικά, να μη νιώσω το θάνατό μου!»"

 Αγίου Νικολάου Αχριδος.

O αμαρτωλός δημιουργεί διπλή απώλεια με τον ξαφνικό του θάνατο: πρώτα στον εαυτό του κι έπειτα στην οικογένειά του. Στον εαυτό του επειδή πεθαίνει αμετανόητος. Στην οικογένειά του επειδή αιφνιδιάζει τους συγγενείς του μ’ ένα αναπάντεχο χτύπημα κι αφήνει πίσω του εκκρεμότητες.

Μακάριος είναι εκείνος που προτού πεθάνει δοκιμάζεται από κάποια αρρώστια, από τον πόνο. Σ’ αυτόν δίνεται η ευκαιρία να κάνει μία ανασκόπηση της ζωής του, να εξετάσει τις αμαρτίες του, να μετανοήσει για όλα τα κακά που έχει κάνει, για όλα τα καλά που δεν έκανε, να θρηνήσει με μετάνοια ενώπιον του Θεού, να καθαρίσει την ψυχή του με δάκρυα και να ζητήσει συχώρεση από το Θεό. Θά ‘χει την ευκαιρία να συγχωρέσει κι αυτός εκείνους που τον πρόσβαλαν, που τον έβλαψαν στη ζωή του, να χαιρετήσει όλους τους φίλους ή εχθρούς του, να θυμήσει στα παιδιά του το φόβο του Θεού, νά ‘χουν στο νου την ώρα του δικού τους θανάτου και να οπλίσουν την ψυχή τους με πίστη, προσευχή και καλά έργα.
Ας δούμε στην Παλαιά Διαθήκη πως πέθαναν οι άνθρωποι που ευαρέστησαν στο Θεό: ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο Ιωσήφ, ο Μωυσής κι ο Δαβίδ. Προτού πεθάνουν, όλοι τους είχαν αρρωστήσει. Όσο κράτησε η αρρώστια τους, το όνομα του Θεού δεν έλειπε από τα χείλη τους. Άφησαν όλοι καλή κληρονομιά στους απογόνους τους και τους ευλόγησαν. Αυτός είναι θάνατος δίκαιου ανθρώπου.
Ίσως διερωτηθείς: Μα δεν πέθαναν πολλοί από τους δίκαιους στη μάχη, απροετοίμαστοι; Όχι! Οι δίκαιοι ποτέ δεν πεθαίνουν απροετοίμαστοι! Προετοιμάζονται πάντα για το θάνατό τους, περιμένουν από μέρα σε μέρα την αναχώρησή τους απ’ αυτή τη ζωή. Η καρδιά τους βρίσκεται σε διαρκή μετάνοια, εξομολογούνται στο Θεό και τον δοξολογούν. Οι δίκαιοι το κάνουν αυτό σε καιρούς ειρήνης και ευμάρειας. Το κάνουν όμως πολύ περισσότερο σε περιόδους πολέμου, βίας και ταραχών. Η ζωή τους ολόκληρη είναι μια διαρκής προετοιμασία για το θάνατο κι έτσι δεν πεθαίνουν ποτέ απροετοίμαστοι.

Προετοιμασία για το θάνατο σημαίνει επίσης το «να πλουτίζει κανείς εν Χριστώ». Μόνο εκείνοι που πιστεύουν πραγματικά στο Θεό και στη μέλλουσα ζωή προετοιμάζονται για το θάνατο, για την αιώνια ζωή. Οι άπιστοι δεν προετοιμάζονται ποτέ για το θάνατο. Το μόνο που φροντίζουν, είναι να ζήσουν όσο γίνεται περισσότερο στη γη. Φοβούνται ακόμα και να σκεφτούν το θάνατο και κάνουν ελάχιστη προσπάθεια για «να πλουτίσουν εν Χριστώ». Όποιος προετοιμάζεται για το θάνατο, προετοιμάζεται και για την αιώνια ζωή. Τη φύση της προετοιμασίας αυτής για την αιώνια ζωή, τη γνωρίζει κάθε χριστιανός.

Ο συνετός άνθρωπος δοκιμάζει κάθε μέρα την πίστη του στο Θεό, προφυλάσσει την καρδιά του από την απιστία, την αμφιβολία και την κακία, όπως ο συνετός αγρότης προφυλάσσει το αμπέλι του από τα έντομα και τις ακρίδες.
Ο συνετός άνθρωπος δοκιμάζει καθημερινά τον εαυτό του αν τηρεί τις εντολές του Θεού με πράξεις συγγνώμης, αγάπης και ελεημοσύνης. Μ’ αυτόν τον τρόπο «πλουτίζει εν Χριστώ».
Ο συνετός άνθρωπος δεν αποθηκεύει τα αγαθά του σε αποθήκες, αλλά τα εμπιστεύεται στη φύλαξη του Θεού. Το πιο πολύτιμο πράγμα γι’ αυτόν είναι η ψυχή του. Είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός του, το μόνο που δε φθείρεται και δεν πεθαίνει.
Ο συνετός άνθρωπος ρυθμίζει τα θέματά του με τον κόσμο ισορροπημένα, καθημερινά. Είναι έτοιμος κάθε στιγμή να πεθάνει με σταθερή την πίστη πως θα παρουσιαστεί ενώπιον του Θεού και κει τον περιμένει ζωή αιώνια. Ο όσιος Αντώνιος έλεγε: «Να σκέφτεσαι μέσα σου και να λες: “Σήμερα είναι η τελευταία μέρα της ζωής μου”. Έτσι δε θ’ αμαρτήσεις ποτέ στο Θεό».

Δεν υπάρχει πιο ανόητο πράγμα από το να πεις: «Καλύτερα να πεθάνω ξαφνικά, να μη νιώσω το θάνατό μου!». Έτσι μιλάνε οι ελαφρόμυαλοι κι οι άθεοι.
Ο συνετός κι αφοσιωμένος πιστός λέει: «Γενηθήτω το θέλημα του Θεού!»

Καλύτερα να μείνεις χρόνια στο κρεβάτι με αρρώστιες και πόνους, παρά να πεθάνεις απροετοίμαστος κι αμετανόητος. Οι πόνοι σ’ αυτόν τον κόσμο περνούν γρήγορα, όπως κι οι χαρές. Στον άλλο κόσμο όμως δεν υπάρχει τίποτα εφήμερο και παροδικό. Όλα είναι αιώνια, είτε βάσανα είτε χαρά.
Γι’ αυτό είναι καλύτερα να υποφέρεις λίγο εδώ παρά εκεί, όπου το μέτρο τόσο του πόνου όσο και της χαράς είναι ασύγκριτα μεγαλύτερο.

[Λόγος στην Θ' Κυριακή του Λουκά, του αφρονα πλουσίου]

Προσκυνητής: "Δεν υπάρχει πιο ανόητο πράγμα από το να πεις: «Καλύτερα να πεθάνω ξαφνικά, να μη νιώσω το θάνατό μου!»"

Όλα έρχονται για να ωφεληθούμε

π. Συμεών Κραγιόπουλος (†)


Εμείς οι χριστιανοί σ’ αυτόν τον κόσμο είμαστε πάροικοι και παρεπίδημοι. Είμαστε εντελώς προσωρινά εδώ. Εδώ είμαστε, μόνο και μόνο για να ετοιμαστούμε για την αληθινή ζωή, για την αιώνια ζωή. Κι εμείς ανάμεσα στον άλλο κόσμο θα κάνουμε τα καθήκοντά μας. Αλλά δεν είναι εδώ η μόνιμη κατοικία μας, δεν είναι εδώ η αληθινή πολιτεία μας, δεν είναι εδώ το μόνιμο σπίτι μας. Αλλού είναι η πολιτεία μας, αλλού είναι η χώρα των ζώντων, αλλού είναι η βασιλεία του Θεού, η οποία βέβαια αρχίζει από δω. Εμείς οι χριστιανοί, οι οποίοι τα γνωρίζουμε αυτά τα πράγματα – ο άλλος κόσμος δεν ξέρει· ε, θα είναι και συγχωρημένος – γνωρίζουμε την αποκάλυψη του Χριστού, την όλη διδασκαλία της Εκκλησίας, την όλη ζωή των αγίων, θα είναι φοβερό να μην προσέξουμε, να μην καταλάβουμε μερικά πράγματα και, ενώ είμαστε πιστοί χριστιανοί κτλ., τελικά χάσουμε την ψυχή μας. Και αυτό, διότι θα περιοριστούμε απλώς σ’ αυτόν τον κόσμο, σ’ αυτή τη ζωή και θα φροντίσουμε και θα προσπαθήσουμε να εξασφαλίσουμε αυτή τη ζωή.


Επειδή λοιπόν και εμείς οι χριστιανοί αρκετά έχουμε προσκολληθεί στη γη, αρκετά έχουμε δεθεί με τα γήινα, έτσι ή αλλιώς, ο Θεός επιτρέπει να έρχονται όλα αυτά, για να ταρακουνηθούμε, για να μπορέσουμε – αφού δεν μπορούμε αλλιώς – να καταλάβουμε ορισμένα πράγματα. Τουλάχιστον να μπορέσουμε να καταλάβουμε ότι είμαστε προσωρινοί εδώ, ότι φεύγουμε από δω, ότι μπορεί να είναι η τελευταία χρονιά που ζούμε. Δεν θα μας κάνει κακό να το πάρουμε έτσι· θα μας κάνει πάρα πολύ καλό. Ο Θεός ξέρει αν είναι το τελευταίο ή όχι, αλλά θα μας κάνει εμάς πάρα πολύ καλό, εάν το πάρουμε ότι είναι η τελευταία άνοιξη, είναι οι τελευταίοι μήνες που ζούμε επάνω στη γη, και ο Θεός μας κάνει αυτή τη χάρη, να μας το γνωρίσει, όπως δηλαδή κάνει χάρη στον άνθρωπο, όταν πριν πεθάνει τον αφήνει να αρρωστήσει.


Δεν ξέρω εσείς πώς το καταλαβαίνετε και πώς το έχετε φιλοσοφήσει το πράγμα. Η ασθένεια είναι μεγάλη ευεργεσία για τον άνθρωπο, και εύχεται η Εκκλησία κανένας μας να μη φύγει από τον κόσμο αυτό με αιφνίδιο θάνατο. Τι θα πει, να μη φύγει με αιφνίδιο θάνατο; Θα πει το εξής: Λίγο να αρρωστήσει ο άνθρωπος, λίγο να πονέσει, λίγο να αρχίσει να απαγκιστρώνεται από τα διάφορα πιασίματα που έχει, να νιώθει ότι ξεκολλάει από δω, ότι φεύγει για τον άλλο κόσμο. Μόλις ο άνθρωπος αρχίσει να έχει τέτοια βιώματα, πιο πολύ πιστεύει στον Θεό, πιο πολύ ελπίζει στον Θεό, πιο πολύ αγαπά τον Θεό, πιο πολύ ταπεινώνεται, πιο πολύ μετανοεί, πιο πολύ γίνεται χριστιανός, πιο πολύ ετοιμάζεται για την άλλη ζωή.






Νομίζω ότι θα είναι δυστύχημα – αυτό υπονοεί η Εκκλησία, όταν εύχεται να μην έχουμε αιφνίδιο θάνατο, να μας γλιτώσει ο Θεός από αιφνίδιο θάνατο – να φύγει κανείς χωρίς λίγο να ζοριστεί, έστω τις τελευταίες ημέρες, για να καταλάβει, για να συνέλθει, για να δει μερικά πράγματα που αλλιώς δεν μπορούσε να τα δει.


Γιατί λοιπόν να μην το πάρουμε έτσι; Εμείς οι ορθόδοξοι χριστιανοί γνωρίζουμε όσα δεν γνωρίζουν οι άλλοι· τα γνωρίζουμε μέσα στην Εκκλησία, τα διδασκόμαστε μέσα στην Εκκλησία. Έχουμε το Ευαγγέλιο, έχουμε τα βιβλία των πατέρων, τα βιβλία της λατρείας της Εκκλησίας, έχουμε τη ζωή των αγίων, έχουμε όλη την αλήθεια και γνωρίζουμε λοιπόν πώς έχουν τα πράγματα. Αλλά να, στην πράξη σαν να μην τα ξέρουμε, στην πράξη δεν θέλουμε να τα εφαρμόσουμε, στην πράξη ξεφεύγουμε από δω και από κει, και γι’ αυτό ο Θεός οικονόμησε έτσι τα πράγματα, επέτρεψε δηλαδή να έρθουν αυτές τις ημέρες όλα αυτά τα δεινά, που δεν είναι απλώς κάποια δεινά που ζούμε τώρα, αλλά και αύριο, και ύστερα από λίγες ημέρες δεν ξέρουμε τι θα έχουμε.






Εμείς οι χριστιανοί έχουμε λοιπόν αυτή την καλή ευκαιρία. Παρακαλώ· δεν είναι κυνικό αυτό ούτε αναισθησία ούτε σαν να είναι κανείς απροσγείωτος και έξω από τα πράγματα. Μοιάζει σαν να είμαστε έξω από τα πράγματα και σαν να είμαστε απροσγείωτοι. Όχι. Ο πιο προσγειωμένος, αυτός που είναι πιο κοντά στα πράγματα, πιο κοντά στην αλήθεια, είναι εκείνος ο οποίος βλέπει τα πάντα μέσα από τα μάτια του Θεού, μέσα από το φως του Θεού, μέσα από την κρίση του Θεού. Αλλιώς, είμαστε μέσα στα πράγματα και βουλιάζουμε. Αυτό το οποίο συνεχώς παθαίνουν οι άνθρωποι.


Το παρακολουθώ, ας πούμε, σε οικογένειες, σε ομάδες ανθρώπων και σε μεμονωμένα άτομα. Λέει κάποιος: «Έχω τούτο, έχω εκείνο, έχω το άλλο» και βουλιάζει εκεί. Ενώ αν λίγο φιλοσοφήσει, αν λίγο δει την όλη υπόθεση με βάση το πώς τη βλέπει ο Θεός και πώς οικονομεί τα πράγματα ο Θεός, θα συνειδητοποιήσει ότι τα δεινά που του ήλθαν – παίρνουμε τώρα μεμονωμένα άτομα – είτε ήλθε μια αρρώστια είτε ήλθαν κάποιες ατυχίες είτε κάποια εμπόδια και κάποιες δυσκολίες, όλα αυτά ήλθαν για καλό. Όντως από αυτά βγαίνει καλό, όντως ωφελείται ο άνθρωπος και όντως ο άνθρωπος γίνεται πιο άνθρωπος. Μιλούμε ειδικά για τους χριστιανούς.


Έτσι λοιπόν και τώρα, ακριβώς επειδή μας αγαπά ο Θεός και θέλει το καλό μας, καθώς βλέπει ότι είμαστε αναίσθητοι, σαν να μη θέλουμε να καταλάβουμε, σαν να μη θέλουμε να μετανοήσουμε, καθώς κάνουμε τον χριστιανό αλλά δεν είμαστε όπως μας θέλει εκείνος, γι’ αυτό επιτρέπει να έρθουν όλα αυτά. Όσο πιο γρήγορα μάθουμε το μάθημα, τόσο πιο γρήγορα ο Θεός θα τα τακτοποιήσει. Και αυτά τα δεινά μπορεί ο Θεός να τα σταματήσει μέσα σε μια νύχτα, αν βέβαια ως Θεός δει ότι μάθαμε εμείς το μάθημα που εκείνος θέλει να μάθουμε, καθώς επιτρέπει να συμβαίνουν όλα αυτά.






Από το βιβλίο: π. Συμεών Κραγιοπούλου, Συνάξεις Τριωδίου Α’, Πανόραμα Θεσσαλονίκης, β’ έκδοση 2013, σελ. 48.


https://www.koinoniaorthodoxias.org/martiria-kai-didaxi/ola-erxontai-gia-na-ofelithoume/

paterikos

Αγίου Νικολάου Αχριδος_Περί του ότι "Δεν υπάρχει πιο ανόητο πράγμα από το να πεις: «Καλύτερα να πεθάνω ξαφνικά, να μη νιώσω το θάνατό μου!»"

 

 

O αμαρτωλός δημιουργεί διπλή απώλεια με τον ξαφνικό του θάνατο: πρώτα στον εαυτό του κι έπειτα στην οικογένειά του. Στον εαυτό του επειδή πεθαίνει αμετανόητος. Στην οικογένειά του επειδή αιφνιδιάζει τους συγγενείς του μ’ ένα αναπάντεχο χτύπημα κι αφήνει πίσω του εκκρεμότητες. Μακάριος είναι εκείνος που προτού πεθάνει δοκιμάζεται από κάποια αρρώστια, από τον πόνο. Σ’ αυτόν δίνεται η ευκαιρία να κάνει μία ανασκόπηση της ζωής του, να εξετάσει τις αμαρτίες του, να μετανοήσει για όλα τα κακά που έχει κάνει, για όλα τα καλά που δεν έκανε, να θρηνήσει με μετάνοια ενώπιον του Θεού, να καθαρίσει την ψυχή του με δάκρυα και να ζητήσει συχώρεση από το Θεό. Θά ‘χει την ευκαιρία να συγχωρέσει κι αυτός εκείνους που τον πρόσβαλαν, που τον έβλαψαν στη ζωή του, να χαιρετήσει όλους τους φίλους ή εχθρούς του, να θυμήσει στα παιδιά του το φόβο του Θεού, νά ‘χουν στο νου την ώρα του δικού τους θανάτου και να οπλίσουν την ψυχή τους με πίστη, προσευχή και καλά έργα.

Ας δούμε στην Παλαιά Διαθήκη πως πέθαναν οι άνθρωποι που ευαρέστησαν στο Θεό: ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο Ιωσήφ, ο Μωυσής κι ο Δαβίδ. Προτού πεθάνουν, όλοι τους είχαν αρρωστήσει. Όσο κράτησε η αρρώστια τους, το όνομα του Θεού δεν έλειπε από τα χείλη τους. Άφησαν όλοι καλή κληρονομιά στους απογόνους τους και τους ευλόγησαν. Αυτός είναι θάνατος δίκαιου ανθρώπου.

Ίσως διερωτηθείς: Μα δεν πέθαναν πολλοί από τους δίκαιους στη μάχη,

Τι υποκρισία! της παραπαίουσας κοινωνίας στη δύστυχη Ελλάδα όπως την κατήντησαν σήμερα.

 

Κύριε διευθυντά,

Είμαι μια μοναχή της Ιεράς Μονής Οσίου Παταπίου, που επί 55 χρόνια της πολύτιμης ζωής μου αφιέρωσα για να ζήσω μια άλλη ποιότητα ζωής.

Δεν ξέρω αν τα κατάφερα, ο Θεός γνωρίζει – όμως, έχω μέσα μου μια πληρότητα για ό,τι προσπάθησα.

Με έκπληξη είδα στο «Κ» της κυριακάτικης «Καθημερινής», 13ης Οκτωβρίου, αφιέρωμα, και με εξώφυλλο μάλιστα, στο «αρχιτεκτονικό θαύμα» όπως το αποκαλείτε του πρώτου αποτεφρωτηρίου στην Ελλάδα.

Είσθε ένας αξιοπρεπής δημοσιογράφος, με παιδεία και σας ερωτώ:

Αυτό είναι το πολιτιστικό αποκορύφωμα του ανθρωπίνου προσώπου ή ο εξευτελισμός;

Το σώμα του ανθρώπου δεν είναι βιομηχανικό κατάλοιπο, που το φτιαρίζεις σαν απόβλητο.

Ο άνθρωπος είναι, αν το πιστεύετε, «εικόνα και ομοίωσις Θεού» και αξίζει τιμής, σεβασμού και αξιοπρέπειας, ακόμη και στον θάνατό του.

Πηγαίνετε στα ενδότερα του «κοσμήματος» να φρίξετε με την όλη διαδικασία και να φτύσετε ακόμη και το νερό που πίνετε.

Ακόμη και το σκυλί σου το θάβεις στην άκρη του κήπου σου, και έχεις γι’ αυτό δύο δάκρυα.

Λυπηθήκατε τις κάποιες χιλιάδες που ξοδεύουν κάποιοι γι’ αυτήν την απεχθή διαδικασία αναζητώντας την αλλού.

Δεν άκουσα να λυπάται κανείς για τα εκατομμύρια που δίδονται στις εκτρώσεις, στην κραιπάλη, στα ναρκωτικά, στα «καλλυντικά», στη μόδα, στους οίκους ανοχής, στους πολέμους, στην προσφυγιά, στις σφαγές, στις βρώμικες συναλλαγές, στην προσπάθεια κάποιων ισχυρών, για να είναι πιο δυστυχισμένος ο κόσμος.

Τι υποκρισία! Οχι δική σας, αλλά αυτής της παραπαίουσας κοινωνίας στη δύστυχη Ελλάδα όπως την κατήντησαν σήμερα.

Μια χώρα χωρίς παιδεία, χωρίς ηθικές αξίες, χωρίς ιδανικά.

Ο,τι διεστραμμένο και ανώμαλο είναι πρόοδος στους «καθυστερημένους» Ελληνες χωρίς Θεό, και κανείς δεν διαμαρτύρεται, ούτε προσμετράει το κόστος· η βία και η αναρχία είναι δημοκρατία και ο άκρατος υλισμός θεότης, στο τίποτα της υπάρξεώς μας.

Δεν με ενοχλεί τόσο η άποψίς τους, αν και αποκρουστική, ο κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος και εκφράζει τον ψυχισμό του, υγιή ή αρρωστημένο, με τις πράξεις του.

Με ενοχλεί η άποψις, ότι ήμασταν οπισθοδρομικοί και ξαφνικά, επιτέλους, προοδεύσαμε και γίναμε πολιτισμένοι.

Υπάρχουν στη χώρα μας δύο κάστες πολιτών:

οι προοδευτικοί κουλτουριάρηδες, που δικαιούνται επιδεικτικής απόψεως στα μέσα ενημερώσεως, και τα ταπεινά «υπόλοιπα επικρατείας», που κάνουν το «λάθος» να κάνουν τον σταυρό τους.

Μην ξαναπάει κανείς στο Αουσβιτς, ούτε πουθενά αλλού για να θυμώσει και να «φρίξει» με τα κρεματόρια των ναζί.

Σε 70 χιλιόμετρα μόνο, μπορεί να διαβάσει τη «φρικτή» ιστορία της ανθρωπότητος και να «μισήσει» τα θηρία που την κατέφαγαν.

Μόνο 70 χιλιόμετρα τζάμπα!

Αλλά εκεί στη Ριτσώνα δεν είναι Αουσβιτς, είναι «πολιτισμός» στο αρχιτεκτονικό αυτό θαύμα, δεν είναι ναζί, έχει και αναψυκτήριο, να ξεχάσουν τον πόνο τους και τον εαυτό τους τον ίδιο, αφού ξεφορτώθηκαν πανεύκολα τον νεκρό, δεν λερώθηκαν καν να σκύψουν στον τάφο του.

Θλίψις, οργή, απέχθεια για το πώς κατήντησε το έσωθεν του Ελληνα.

Ο Χριστός αργεί!

Δεν χωράει στη ζωή μας, μας καθυστερεί από την κούφια καθημερινότητά μας.

Ο Χριστός και η Εκκλησία του δεν αναζητεί πελάτες.

Αγάπη αποζητεί από καθαρή καρδιά, «ότι αυτός πρώτος ηγάπησε τον κόσμον».

Σας ζητώ συγγνώμη και ευχαριστώ για τη δημοσίευση της επιστολής μου.

Δεν είναι οργή.

Είναι θλίψις γι’ αυτήν τη θολωμένη, δύστυχη Ελλάδα, που χαίρεται μόνο γιατί έμεινε στον «πολιτισμό» του ευρώ!

«ΙΟΥΣΤΙΝΑ, Μοναχή»

(Επιστολή στην εφημεριδα Καθημερινή της 6/11/2019)

Τρελογιάννης

Τί μάζεψα ;

  

"Στο Νησί" (ταινία) έχω ξαπλώσει σε φέρετρο.

Σκληρό πράγμα. Τέσσερις τοίχοι κ το καπάκι.

Ούτε Ευαγγέλιο ούτε εικόνες. Τίποτα δεν έχει.

Με τι θα πάμε ; Τί μάζεψα ;

Να ηχογραφώ ξέρω, να οδηγώ ξέρω,

να χρησιμοποιώ την τάδε συσκευή ξέρω.

Να συγχωρώ δεν ξέρω, να μην εξοργίζομαι δεν ξέρω,

να δίνω χωρίς να λυπάμαι, δεν ξέρω.

Ό,τι χρειαστεί στην αιωνιότητα, δεν το ξέρω.

Έμαθα όμως, σε όλη τη ζωή μου χιλιάδες πράγματα

που δε θα χρειαστούν εκεί.

Πιότρ Μαμόνοβ - Ροκ σταρ, Ηθοποιός

Απαγορευμένος ή νενικημένος θάνατος;

 

To αναστάσιμο μήνυμα κατά των νεοταξίτικων Χαράρηδων

Γράφει ο Κωνσταντίνος Ι. Βαθιώτης, Καθηγητής Ποινικού Δικαίου – Δικηγόρος Αθηνών

---

Αν ο πόλεμος ενάντια στον βιολογικό θάνατο –όπως και όλοι οι άλλοι πόλεμοι, δηλ. κατά της τρομοκρατίας, της πανδημίας και της κλιματικής αλλαγής– επιβληθεί ως κρατική φιλοσοφία, επί τη βάσει της οποίας θα καθορίζεται η αντίστοιχη πολιτική της εκάστοτε κυβέρνησης, τότε ανοίγει διάπλατα ο δρόμος για την εφαρμογή ενός καταναγκαστικού ιατρικού πατερναλισμού που θα μετατρέψει τη ζωή του ανθρώπου σε επίγεια κόλαση:

Εφόσον όλοι ανεξαιρέτως οι πολίτες θα πρέπει να συμμετέχουν στον πόλεμο ενάντια στον θάνατο, όντας τρόπον τινά υποχρεωμένοι να μην πεθαίνουν, η βούληση του ίδιου του ασθενούς δεν θα έχει πλέον καμία απολύτως σημασία. Ο ασθενής θα είναι έρμαιο του κράτους και των ιατρών, αναγκασμένος να ζει παρά τη θέλησή του, υποβαλλόμενος στις «θεραπείες» που θα αποφασίζονται ερήμην του.

Ο «μέχρις εσχάτων πόλεμος ενάντια στον θάνατο», τον οποίο οραματίζεται ο ψευδοπροφήτης της Νέας Τάξης Πραγμάτων Χαράρι και οι ομοϊδεάτες του, δεν είναι στην ουσία τίποτε άλλο παρά υπόσχεση και επιβολή μιας κατ’ επίφασιν αθανασίας, η οποία είναι αδύνατον να επιτευχθεί, εφόσον δεν μετέχει σε αυτήν το άφθαρτο θείο στοιχείο, και πιο συγκεκριμένα εφόσον επιχειρείται με έναν ανθρώπινο, τεχνητό και όχι κατά έναν υπερβατικό, μέσω της ένωσης του Ανθρώπου με τον Τριαδικό Θεό, τρόπο.

Η αντίχριστη ελίτ των Χαράρηδων θέλει να μας «εμβολιάσει» με την ανάποδη λογική:

Nα τρέμουμε τον θάνατο και να εκλιπαρούμε για την (δήθεν) ολοκληρωτική ασφάλεια που μας παρέχει το νεοταξίτικο θηρίο της τεχνοεπιστήμης. Έτσι, όμως, το περίφημο απόφθεγμα του Μονταίνιου «όποιος έμαθε να πεθαίνει ξέμαθε να είναι δούλος» θα αναποδογυρίσει, λαμβάνοντας το εξής περιεχόμενο: «Όποιος ξέμαθε να πεθαίνει, έμαθε να είναι δούλος».

Αφεντικά-διαχειριστές αυτού του δούλου θα είναι οι αναβαθμιστές του σώματος και του μυαλού του, οι λεγόμενοι βιοεξουσιαστές του.

---

Όταν το φαινόμενο της διεθνούς τρομοκρατίας έφθασε στο αποκορύφωμά του με την ενοχοποίηση της Αλ Κάιντα για την πτώση των Δίδυμων Πύργων, κηρύχθηκε ο ιερός και ολοκληρωτικός «πόλεμος ενάντια στον τρόμο» (war on terror).

Τα εργαλεία που μας κληροδότησε ο πόλεμος αυτός αποτέλεσαν μια καθιερωμένη συνταγή, η οποία ακολουθείται μέχρι σήμερα με το σύστημα του φασόν για την διαχείριση κάθε αναφυόμενης «παγκόσμιας κρίσης». Του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» είχε, βεβαίως, προηγηθεί ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» (war on drugs).

Στις μέρες μας ζήσαμε τον «πόλεμο κατά της πανδημίας», ενώ πλήθος άλλων «πολέμων» μαίνονται στο παγκόσμιο στερέωμα, πάντοτε με την μεταφορική έννοια του όρου: ο «πόλεμος κατά της ακρίβειας» και ο «πόλεμος κατά της κλιματικής αλλαγής» είναι δύο ακόμη χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Η ομιλία ενός χριστιανού γονιού (ιερέα) στην κηδεία του γιου του, νεκρού των Τεμπών...

 

Κύπρος - Η συγκινητική ομιλία του π. Χριστοδούλου, πατέρα του Κυπριανού, σήμερα στην κηδεία του. Ας παραδειγματιστούμε όλοι  μας. Έκτακτο Παράρτημα.

Κυριακή Γ΄ Λουκά – Ο Ιερός Χρυσόστομος για την αντιμετώπιση του θανάτου

 

ΚΥΡΙΑΚΗ Γ΄ΛΟΥΚΑ (:Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, κεφ. ζ΄, χωρία 11 έως 16)

Ο ΙΕΡΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

     Όποιος έχει πραγματικά φιλοσοφημένη σκέψη και κατευθύνεται από την ελπίδα των μελλοντικών αγαθών, ούτε και τον θάνατο θα θεωρήσει ως αληθινό θάνατο. Ο δίκαιος, δηλαδή, που βαδίζει στον δρόμο του Θεού και καθημερινά περιμένει να μπει στη Βασιλεία Του, δεν ταράζεται, δεν αναστατώνεται, δεν στενοχωριέται, όταν έρχεται αντιμέτωπος με τον θάνατο, όταν λ.χ. αντικρύσει νεκρό κάποιον συγγενή ή φίλο του· γιατί γνωρίζει ότι ο θάνατος γι’ αυτούς που έζησαν ενάρετα στη γη, δεν είναι παρά μετάθεση σε μια καλύτερη ζωή, ταξίδι για έναν καλύτερο τόπο, δρόμος που οδηγεί στα στεφάνια.

   Τι θέλω να πω με όλα αυτά; Ότι πηγαίνοντας στο συμβολαιογραφείο για τη σύνταξη μιας διαθήκης, ο καθένας γνωρίζει πως ο θάνατος θα επισκεφθεί κάποια στιγμή τον ίδιο ή έναν δικό του άνθρωπο. Το θεωρεί απόλυτα φυσιολογικό και αναπόφευκτο. Όταν, όμως, έρθει ο θάνατος, ξεχνάει όσα έγραψε και άλλα λέει. "Έπρεπε να πάθω εγώ τέτοιο πράγμα;", φωνάζει με θρήνους και αναστεναγμούς ο άντρας που χήρεψε. "Περίμενα να με βρει τέτοια συμφορά και να χάσω τη γυναίκα μου;". Τι λες, άνθρωπέ μου; Όταν ήσουνα, ή μάλλον νόμιζες πως ήσουνα, μακριά από τον θάνατο, ήξερες καλά τους φυσικούς νόμους· τώρα που έπαθες τη συμφορά, τους ξέχασες; Ίσως να πήρε ο Θεός τη γυναίκα σου, επειδή θέλει να σε οδηγήσει στην εγκράτεια, επειδή σε θεωρεί ικανό για μεγαλύτερους αγώνες, για ανώτερη πνευματική ζωή, και γι’ αυτό σε ελευθέρωσε από τον συζυγικό δεσμό.

    Κι εσύ πάλι, η γυναίκα, που έχασες τον άντρα σου, γιατί κλαις; Μήπως επειδή έχασες τον προστάτη σου κι έμεινες έρημη στον κόσμο; Ποτέ μην πεις κάτι τέτοιο. Γιατί δεν έχασες τον Θεό, που είναι ο πραγματικός προστάτης όλων μας. Αφού έχεις βοηθό τον Θεό, δεν έχεις ανάγκη από κανέναν άλλο. Μήπως, και όταν ζούσε ο άντρας σου, ο Θεός δεν ήταν που σας τα έδινε όλα; Αυτό να σκέφτεσαι και να λες, όπως ο Δαβίδ: «Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου· τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς ζωῆς μου· ἀπὸ τίνος δειλιάσω;(:Ο Κύριος είναι το φως μου και ο σωτήρας μου, ποιον θα φοβηθώ; Ο Κύριος είναι ο υπερασπιστής της ζωής μου, τι θα με κάνει να δειλιάσω;)» [Ψαλμ. 26,1]. Τώρα πια Αυτός, «ο πατέρας των ορφανών και συμπαραστάτης των χηρών» [Ψαλμ. 67,6: «Ταραχθήσονται ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, τοῦ πατρὸς τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτοῦ τῶν χηρῶν»], θα φροντίζει για σένα περισσότερο απ’ όσο φρόντιζε πριν.

    Βλέπεις, λοιπόν, ένα συγγενή σου να φεύγει απ’ αυτόν τον κόσμο; Μην τρομάζεις, μη θρηνείς, μη συντρίβεσαι. Συγκεντρώσου στον εαυτό σου, εξέτασε τη συνείδησή σου και σκέψου ότι σε λίγο καιρό σε περιμένει κι εσένα το ίδιο τέλος."Μα ο νεκρός", θα μου πεις, "σαπίζει, γίνεται σκόνη". Ακριβώς γι’ αυτό πρέπει να χαίρεσαι περισσότερο. Όταν θέλει κανείς να ξαναχτίσει ένα σπίτι, που πάλιωσε και έγινε ετοιμόρροπο, αφού πρώτα βγάλει τους ενοίκους, το κατεδαφίζει και το φτιάχνει πιο καλό. Και όταν γίνεται αυτό, οι ένοικοι δεν λυπούνται, επειδή βγήκαν από το παλιό σπίτι, αλλά μάλλον ευχαριστημένοι είναι. Δεν τους νοιάζει, βλέπεις, για την κατεδάφιση, που βλέπουν με τα μάτια τους, γιατί συλλογίζονται τη νέα και ωραία οικοδομή, που θα ανεγερθεί, κι ας μην τη βλέπουν ακόμα.

   Το ίδιο κάνει και ο Θεός. Όταν πρόκειται να διαλύσει το σώμα μας, βγάζει πρώτα την ψυχή, που κατοικεί μέσα σε αυτό, όπως θα την έβγαζε από ένα παλιό και ετοιμόρροπο σπίτι, για να την εγκαταστήσει πάλι με μεγαλύτερη δόξα στο νέο σπίτι, που θα οικοδομήσει. Και ο Αδάμ, όταν δημιουργήθηκε, δεν είδε ότι πλάστηκε από χώμα. Ο Θεός, δηλαδή, δεν έπλασε την ψυχή πρώτη, για να μη δει τη δημιουργία του σώματος. Γι’ αυτό η ψυχή δεν γνώριζε την ευτέλεια του σώματος. Όταν, όμως, γίνει η κοινή ανάσταση, τότε η ψυχή θα βρεθεί σε ένα νέο άφθαρτο σώμα, όχι πια στο παλιό χωμάτινο ένδυμά της.

     Ο νεκρός, κι αν δεν βλέπει τον εαυτό του, βλέπει όμως εκείνους που πέθαναν πιο μπροστά να γίνονται σκόνη, και διδάσκεται πολλά. Για κοίτα πόσο μαζεμένοι και συγκρατημένοι είναι μπροστά στους νεκρούς ακόμα και οι πιο περήφανοι, ακόμα και οι πιο απόκοτοι άνθρωποι! Ακούγεται η λέξη «θάνατος» και η καρδιά όλων σπαρταράει από τον φόβο. Και φιλοσοφούμε γύρω από τους τάφους και σκεφτόμαστε πού καταλήγουμε και φλυαρούμε για τη ματαιότητα των εγκοσμίων, αλλά, μόλις απομακρυνθούμε, ξεχνάμε την ευτέλειά μας. Να, για παράδειγμα, όταν βρεθεί κανείς στην κηδεία ενός φίλου του, γυρίζει στο διπλανό του και του λέει λόγια σαν και τούτα: «Αλήθεια, πόσο ταλαίπωροι είμαστε! Πόσο ασήμαντη είναι η ζωή μας! Τι γινόμαστε, άραγε, μετά τον θάνατο; Αυτό πρέπει να σκεφτόμαστε και να μην κακολογούμε, να μην αδικούμε, να μη μνησικακούμε…». Φαίνεται να μιλάει με τόση ειλικρίνεια, ώστε, καθώς τον ακούς, δεν αμφιβάλλεις ότι την ίδια κιόλας στιγμή θα απαρνηθεί ολότελα την κακία του και θα αρχίσει να ζει ενάρετα. Μα, αλίμονο, μετά την κηδεία θα ξεχάσει και τον φόβο του και τα λόγια του, και θα συνεχίσει να ζει στην αμαρτία, όπως πρώτα.

    Ας ξαναγυρίσουμε, όμως, στο θέμα μας. Πες μου, για ποιον λόγο κλαις με τόσο πόνο αυτόν που πέθανε; Γιατί ήταν κακός; Ε, λοιπόν, όχι μόνο δεν πρέπει να κλαις, αλλά και να ευχαριστείς τον Θεό, που σταμάτησε πια η κακία του. Μήπως, απεναντίας, ήταν καλός; Και στην περίπτωση αυτή πρέπει να χαίρεσαι, γιατί πέθανε «μὴ κακία ἀλλάξῃ σύνεσιν αὐτοῦ ἢ δόλος ἀπατήσῃ ψυχὴν αὐτοῦ(:πριν η κακία αλλάξει τη σύνεσή του ή η δολιότητα της αμαρτίας εξαπατήσει την ψυχή του)» [Σοφ. Σολ. 4,11]. Ήταν μήπως νέος; Και γι’ αυτό ακόμα ευχαρίστησε τον Θεό και δόξασέ Τον, γιατί τον πήρε κοντά Του. Όπως εκείνους που πηγαίνουν για ν’ αναλάβουν κάποιο αξίωμα, τους κατευοδώνουμε με χαρά και ικανοποίηση, έτσι πρέπει ν’ αποχαιρετάμε κι αυτούς που φεύγουν από τούτη τη ζωή, γιατί πηγαίνουν κοντά στον Θεό, όπου θα απολαμβάνουν μεγάλη τιμή και ευτυχία.

+Πιότρ Μαμόνοβ: «Μόνο να προλάβω να ετοιμαστώ!»

«Μερικές φορές όλη την ημέρα τρέχεις, μεριμνάς, μιλάς στο τηλέφωνο, και τελικά τίποτα δεν έκανες. Και συμβαίνει να έχεις προσευχηθεί για λίγο, αλλά προσπάθησες με όλη την ψυχή σου να επικοινωνήσεις με τον Θεό, πολύ-πολύ. Τον υπόλοιπο χρόνο ήσουν ξαπλωμένος δίπλα στο ποτάμι, κοιτούσες το νερό και καταλαβαίνεις ξαφνικά: σήμερα δεν έζησα μάταια, δούλεψα».«…Όσο πιο δυνατό μαρτύριο σου έλαχε, άλλο τόσο πιο δυνατή είναι η ψυχή σου, επειδή ο Θεός θέλει όλοι να σωθούν και επιτρέπει κακουχίες στον καθένα ανάλογα με τη δύναμή του. Οπότε, μαθαίνω να υπομένω με χαρά. Δεν είναι μακριά η Βασιλεία και περιμένει η αιωνιότητα. Αιωνιότητα, κι όχι 30-40 χρόνια. Φφφστ!!!»

«Η αμαρτία. Δε θυμάμαι πότε και που είχα δει, αλλά ακόμα και τώρα έχω μπροστά στα μάτια μου την εικόνα: ο άντρας, από ζήλια ή από κάποια άλλη βλακώδη αιτία, άρπαξε μαχαίρι, το βούτηξε μέσα στο στήθος της αγαπημένης του και αμέσως το έβγαλε έξω. Σαν να ήθελε να πει: «ωχ, ωχ, όχι-όχι. Συγγνώμη. Δεν ήθελα». Και με εξέπληξε: ήθελε-δεν ήθελε, τέλος, είναι αργά.

Έτσι και η αμαρτία. Ακόμα και μικρή, αφήνει στην ψυχή αγιάτρευτη πληγή. Σαν να φαίνεται ότι όλα είναι καλά: δεν πίνεις, δεν καπνίζεις, αλλά ούτως ή άλλως, σηκώνεσαι το πρωί και έχεις θλίψη. Για ποιο πράγμα; Αφού δεν υπάρχει κομμάτι του εαυτού σου που να μην έχει πληγές. Τίποτα δεν άφησες για τον εαυτό σου, με τι να ζεις, με τι να αγαπάς. Μόνο ουλές. Και νιώθεις πολύ φόβο και κάπως σαν απορία: με τα δικά μου χέρια τα έκανα όλα!».

Τρελογιάννης

Τρόποι βοηθείας τῶν τεθνεώτων

- Φώτης Σχοινάς

Παρ’ὅλο ὅτι μετά τόν θάνατο ὁ καιρός τῆς μετανοίας πέρασε ἀνεπιστρεπτί, ἡ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας ὑποστηρίζει ὅτι τά μνημόσυνα, οἱ Θεῖες Λειτουργίες, οἱ ἀτομικές προσευχές καί οἱ ἐλεημοσύνες τῶν ζώντων ὠφελοῦν τά μέγιστα τίς ψυχές τῶν τεθνεώτων. Ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός λέει μέ τρόπο ἁπλό ἀλλά καί συνοπτικό στήν Τέταρτη Διδαχή του: «Ἄν ἀγαπᾶτε τούς ἀποθαμμένους, κάμνετε ὅ,τι ἠμπορεῖτε διά τήν ψυχήν των˙συλλείτουργα, μνημόσυνα, νηστείας, προσευχάς, ἐλεημοσύνας».
Μεγάλη εἶναι ἡ ὠφέλεια τῶν ψυχῶν πού μνημονεύονται στή Θεία Λειτουργία. Ἐπ’αὐτοῦ εἶναι σύμφωνη ὅλη ἡ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας. Ὅπως ἔχει γραφεῖ, «ὅλοι οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας τό κυριότερο πού συνιστοῦν γιά τήν ἀνάπαυση τῶν κεκοιμημένων μας νά μνημονεύονται τά ὀνόματά τους κατά τήν τέλεση τοῦ ἁγιωτάτου Μυστηρίου τῆς θείας Εὐχαριστίας».(Ἀβραάμ Μ. Κοκάλη, Ἡ φροντίδα μας γιά τούς κεκοιμημένους, ἐκδ. Σωτήρ, Ἀθῆναι 2014, σ. 16).
Ὁ ἅγιος Νικόλαος ὁ Καβάσιλας γράφει στό ἔργο του Εἰς τήν θείαν Λειτουργίαν: «Ἀπό ὅλα ὅσα ἔχουν λεχθῆ συνάγεται ἐκεῖνο, ὅτι ὅλα ὅσα πραγματοποιοῦνται στήν ἱερά τελετή εἶναι κοινά καί σέ ζωντανούς καί σέ ἀποθανόντας» (Νικολάου Καβάσιλα, Εἰς τήν θείαν Λειτουργίαν ΜΔ́ 4, μετάφρασις Παναγιώτη Χρήστου, ΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 1979, σελ. 207). «Ὁ Χριστός», κατά τόν ἱερό Πατέρα, «μεταδίδει τόν ἑαυτόν του καί σ’αὐτούς (τούς νεκρούς) μέ τόν τρόπο πού αὐτός γνωρίζει» (Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., σελ. 201). Καί ἐπίσης ἡ μετάληψη τοῦ σώματος καί τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ εἶναι ὁ παράδεισος γιά τούς κεκοιμημένους: «Τώρα ὅμως αὐτό πού προμηθεύει στούς ἐκεῖ εὑρισκομένους κάθε ἀπόλαυσι καί μακαριότητα, ὅπως καί ἄν τό εἰπῆς, εἴτε παράδεισο εἴτε κόλπους τοῦ Ἀβραάμ εἴτε τόπους καθαρούς ἀπό κάθε λύπη καί ὀδύνη, καί φωτεινούς καί χλοερούς καί ἀναψυκτικούς, εἴτε βασιλεία καθ’ἑαυτή, δέν εἶναι τίποτε ἄλλο παρά αὐτό τό ποτήριο καί αὐτός ὁ ἄρτος» (Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., σελ. 209).

Η ομορφιά του Ψυχοσάββατου

Σπίθα στο σκοτάδι, η Ορθοδοξία σήμερα
Ευχή

Σήμερα, από το πρωί, ένιωθα μια αναπάντεχη χαρά και συγκίνηση. Σα να είχε ανοίξει κάπου – κάπου μέσα μου – μια μυστική πόρτα, που με σύνδεε με όλους τους κόσμους, από τους οποίους προσδοκούσα να ξεπροβάλουν και να με συναντήσουν πρόσωπα, που μόνο στα όνειρά μου και στις κρυφές επιθυμίες μου τα συναντούσα. Πρόσωπα της οικογένειάς μου, όχι μόνο συγγενείς, αλλά και φίλοι, φίλοι των γονιών μου, άνθρωποι που είχα γνωρίσει όταν ήμουν παιδί, μα και άλλοι, που είχαν ζήσει όταν ήταν παιδιά οι ηλικιωμένοι σήμερα γονείς μου. Και πρόσωπα, επίσης, που είχα ζήσει μαζί τους πρόσφατα, κι όμως το αόρατο χέρι του θανάτου τα άρπαξε, πρόωρα ή όχι, και τα εξαφάνισε από τη ζωή μας.



Το πρωί στο σχολείο, σε όλα τα τμήματα, εκτός απ’ το μάθημα της ημέρας, μιλήσαμε με τα παιδιά και για το Σάββατο των Ψυχών, το Ψυχοσάββατο.
Κάποια από αυτά γνώριζαν την ύπαρξή του, μερικά, εκείνα που προέρχονταν από τις πιο παραδοσιακές οικογένειες, ήξεραν ότι οι δικοί τους θα πήγαιναν κόλλυβα στην εκκλησία το απόγευμα. Άλλα δυστυχώς δεν είχαν ιδέα για το θέμα αυτό. Προσπαθήσαμε να μοιραστούμε μια κληρονομιά, που εδώ και αιώνες, τουλάχιστον, νοηματοδοτεί μια πλευρά της ζωής του λαού μας και μεταφέρει μηνύματα αγάπης κι αθανασίας.
Εξηγήσαμε πως κάθε Σάββατο είναι αφιερωμένο από την Εκκλησία μας στις ψυχές των νεκρών («κεκοιμημένων» λέμε κανονικά, δηλ. εκείνων που κοιμούνται – σωματικά εννοείται – σε αναμονή της κοινής ανάστασης), επειδή το Μεγάλο Σάββατο ο Χριστός ήταν νεκρός (και αυτό προτυπώνει και το αρχικό Σάββατο, η 7η μέρα της Δημιουργίας, που κατά την Παλαιά Διαθήκη ο Θεός είχε ολοκληρώσει το έργο Του και σταμάτησε, ευλογώντας την ημέρα και καθιερώνοντάς την ως ημέρα ανάπαυσης και λατρείας, δηλαδή πνευματικής αναγέννησης), όμως δύο ξεχωριστά Σάββατα, πριν την Κυριακή των Απόκρεω και την Κυριακή της Πεντηκοστής, η Εκκλησία μνημονεύει με ιδιαίτερη έμφαση τις ψυχές όλων των νεκρών, όλων των εποχών, «απ’ αρχής και μέχρι των εσχάτων».
Είπαμε πως ο λαός μας τις ημέρες εκείνες φέρνει στην εκκλησία κόλλυβα και γράφει τα ονόματα των κεκοιμημένων, τα οποία μνημονεύει ο ιερέας στην αγία πρόθεση, κατά την προετοιμασία της θείας μετάληψης, και για κάθε ένα βγάζει ένα ψιχουλάκι από το πρόσφορο, το οποίο κατόπιν θα μπει στο άγιο ποτήριο και θα ενωθεί με το σώμα και το αίμα του Κυρίου μας.

Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Μέγας: «Λόγος γιὰ τοὺς κοιμηθέντες»

Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Μέγας

Μὴν ἀρνεῖσαι νὰ προσφέρεις λάδι καὶ νὰ ἀνάβῃς κεριὰ στὸν τάφο του, ἐπικαλούμενος Χριστὸν τὸν Θεόν, καὶ ἂν ἀκόμα ὁ κοιμηθεὶς τελείωσε εὐσεβῶς τὴ ζωή του καὶ τοποθετήθηκε στὸν οὐρανό.

Γιατί αὐτὰ εἶναι εὐπρόσδεκτα ἀπὸ τὸ Θεὸ καὶ προσκομίζουν μεγάλη τὴν ἀνταπόδοσή Του, γιατί τὸ λάδι καὶ τὸ κερὶ εἶναι θυσία καὶ ἡ Θεία Λειτουργία εἶναι ἐξιλέωση. Ἡ δὲ ἀγαθοεργία φέρνει τελικὰ προσαύξηση μὲ κάθε ἀγαθὴ ἀνταπόδοση.



Ὁ σκοπὸς τοῦ προσφέροντος, γιὰ τὴν ψυχὴ κοιμηθέντος, εἶναι ἴδιος μὲ τὰ ὅσα κάνει ὅποιος ἔχει μικρὸ παιδὶ ἄρρωστο καὶ ἀδύναμο, γιὰ τὸ ὁποῖο προσφέρει στὸν ἱερὸ ναὸ κεριὰ, θυμίαμα καὶ λάδι μὲ πίστη καὶ τὰ χαρίζει ὅλα γιὰ τὸ παιδί του.

Τὰ κρατάει καὶ τὰ προσφέρει μὲ τὰ χέρια του σὰν νὰ τὰ κρατάει καὶ νὰ τὰ προσφέρῃ τὸ ἴδιο τὸ παιδὶ, ἀκριβῶς δηλαδὴ ὅπως γίνεται ὅταν στὸ βάπτισμα ἀποκηρύσσεται ὁ σατανᾶς ἀπὸ τὸν ἀνάδοχο γιὰ λογαριασμὸ τοῦ νηπίου.

Παρομοίως πρέπει νὰ θεωρεῖται καὶ ὅποιος πέθανε πιστὸς στὸν Κύριο, ὅτι κρατάει καὶ προσφέρει τὰ κεριὰ καὶ τὸ λάδι, καὶ ὅλα ὅσα προσφέρονται γιὰ τὴ λύτρωσή του.

Ἔτσι μὲ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ ἡ προσπάθεια ποὺ γίνεται μὲ πίστη δὲ θὰ πάει χαμένη.

Νὰ εἶστε σίγουροι ὅτι οἱ Θεῖοι ἀπόστολοι καὶ οἱ Θεοδίδακτοι διδάσκαλοι καὶ οἱ Θεόπνευστοι πατέρες, ἀφοῦ πρῶτα ἑνώθηκαν μὲ τὸ θεῖο καὶ φωτίσθηκαν καθόρισαν μὲ τρόπο θεάρεστο τὶς λειτουργίες, τὶς προσευχὲς καὶ τὶς ψαλμωδίες, ποὺ γίνονται κάθε χρόνο στὴ μνήμη ἐκείνων ποὺ πέθαναν.

Καὶ ὅλα αὐτὰ μέχρι σήμερα, πάντα μὲ τὴ χάρη τοῦ Φιλανθρώπου Θεοῦ, αὐξάνονται καὶ συμπληρώνονται σ᾿ ὅλα τὰ σημεῖα τοῦ ὁρίζοντος γιὰ νὰ δοξάζεται καὶ νὰ ἐξυμνεῖται ὁ Κύριος τῶν κυρίων καὶ Βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων.

Πηγή: Nektarios

το «σπιτάκι της Μέλιας»

Γιώργος Παπαθανασόπουλος, Στην πυρά το βίωμα των Χριστιανών

Στην πυρά το βίωμα των Χριστιανών

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Οι απόψεις, που εκφράστηκαν μετά την Εγκύκλιο της Ιεράς Συνόδου περί του σεβασμού του σώματος των νεκρών,
βασίζονται στο ότι πρέπει να εκσυγχρονιστεί η Εκκλησία και να δεχθεί την καύση των νεκρών, για λόγους πρακτικούς, ιδεολογικούς, οικονομικούς. Επί τέλους, λένε, να μιμηθούμε ό, τι κάνουνε στη Δύση, για να γίνουμε όμοιοί τους και να μην μας περνάνε για οπισθοδρομικούς. Ουσιαστικά προτείνεται δηλαδή να ρίξουμε στην πυρά τα βιώματά μας και τις παραδόσεις μας για να γίνουμε μοντέρνοι.
Μια από τις απόψεις είναι αντί της νεκρώσιμης ακολουθίας να παίζεται ωραία μουσική, ανάλογα, από κλασσική έως ελαφρολαϊκή. Έτσι ένας άθεος θα αποχαιρετά τους οικείους και τους φίλους του. Θα είναι το επιστέγασμα μιας ζωής χωρίς σκοπό. Η νεκρώσιμη ακολουθία ενοχλεί τον άθεο, αν και είναι υπέροχη στα νοήματά της και διδακτική για όλους, όσους φιλοσοφούν πάνω στη ζωή. Όταν ο άθεος ρωτιέται γιατί ζει απαντά με ένα «δεν γνωρίζω», ή με διάφορες κούφιες στην ουσία τους δικαιολογίες. Όμως επ’ αυτού του «δεν γνωρίζω» στηρίζει την άρνησή του στην ύπαρξη του. Σημειώνεται ότι η διδασκαλία της Εκκλησίας για την ταφή ισχύει από αρχαιοτάτης εποχής. Το 1999 η Ιερά Σύνοδος είχε διοργανώσει Ημερίδα στο ξενοδοχείο Κάραβελ προς ενημέρωση του λαού για την καύση των νεκρών, εν όψει της εισαγωγής στη Βουλή του σχετικού Νομοσχεδίου από την κυβέρνηση Σημίτη.
Άλλη άποψη που εκφράζεται είναι πως η απόφαση της Ιεράς Συνόδου να μην τελεί την εξόδιο ακολουθία σε άνθρωπο που θα οδηγηθεί στο κρεματόριο είναι άδικη έναντι του νεκρού και της οικογενείας του και ιδιοτελής, «αφού είναι γνωστή η βιομηχανία που κρύβεται πίσω από κάθε κηδεία». Ως προς το άδικο της απόφασης, η Εκκλησία εξηγεί την θέση της και ο καθένας ελεύθερα παίρνει την απόφασή του. Ως προς την ιδιοτέλεια, όποιος έχει θάψει κάποιον δικό του γνωρίζει ότι ψιχία πληρώνει στην Εκκλησία. Ο τάφος και το κυλικείο ανήκουν στον Δήμο. Αντίθετα στο κρεματόριο δαπανώνται πολλά χρήματα. Ο εργολάβος κηδειών και στις δύο περιπτώσεις πληρώνεται τα περισσότερα...
Στο αρχαιολογικό μουσείο της Ιμέρας, ελληνικής πόλεως στη Σικελία ένα από τα σημαντικότερα εκθέματά της είναι οι σκελετοί δύο νέων ανθρώπων, ενός άνδρα και μιας γυναίκας, που τους έθαψαν αγκαλιασμένους. Επίσης βρέθηκαν στη σειρά θαμμένοι πολλοί σκελετοί στρατιωτών και αλόγων τους, προερχόμενοι από τη μάχη με τους υπό τον Αννίβα Καρχηδονίους. Στη Βεργίνα και στις Μυκήνες δεν θα είχαν βρεθεί οι βασιλικοί τάφοι, αν καίγονταν οι άνθρωποι. Ούτε θα βρίσκονταν τα πλούσια κτερίσματα στους τάφους, που παρουσιάζουν τον πολιτισμό τους. Για τους Έλληνες το σώμα ήταν και είναι ιερό, ζωντανό ή νεκρό. Είναι ο ναός της αθάνατης ψυχής, που χρήζει σεβασμού. Και ο σεβασμός προς τον νεκρό δεν εκφράζεται με το κρεματόριο... Τελικά, γιατί αγανακτούμε όταν καίγονται βιβλία και δεχόμαστε να καίγονται οι άνθρωποι;...-

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

Αγ. Ιγνάτιος Μπριαντσανίνωφ: «Μόνο αυτός που γνώρισε τι σημαίνει μνήμη θανάτου δεν θα μπορέσει ποτέ πια ν’ αμαρτήσει»

Ο Αγ. Ιγνάτιος Μπριαντσανίνωφ, μιλά για τον θάνατο και για το πώς μπορεί η ιδέα του να μας απελευθερώσει από τις αμαρτίες.

Ο ΚΛΗΡΟΣ όλων των ανθρώπων της γης, κλήρος αναπόφευκτος, είναι ο θάνατος. Τον φοβόμαστε ως τον πιο άσπονδο εχθρό μας.
Τα θύματά του τα κλαίμε πικρά. Ωστόσο ζούμε σαν να μην υπήρχε θάνατος, ζούμε σαν να είμαστε αιώνιοι πάνω στη γη.Τάφε μου! Γιατί σε ξεχνώ; Εσύ με περιμένεις. Περιμένεις να γίνω ο κάτοικός σου. Και θα γίνω. Γιατί, λοιπόν, σε ξεχνώ και ζω σαν να περιμένεις κάθε άλλον άνθρωπο εκτός από μένα;
Η αμαρτία μού στέρησε και μου στερεί τη γνώση και την αίσθηση κάθε αλήθειας. Μου κλέβει, μου αρπάζει από τον νου τη μνήμη του θανάτου, του τελευταίου και συνάμα του πιο σημαντικού και του πιο βέβαιου γεγονότος της ζωής του άνθρωπου.
Για να θυμόμαστε τον θάνατο, πρέπει να ζούμε σύμφωνα με τις εντολές του Χριστού. Με τις εντολές του Χριστού ο νους και η καρδιά καθαρίζονται, νεκρώνονται για τον κόσμο και αναζωογονούνται για τον Κύριο. Ο νους, όσο απαλλάσσεται από τους κακούς ή και απλώς μάταιους λογισμούς, τόσο συλλογίζεται τον θάνατο. Η καρδιά, όσο απαλλάσσεται από τα πάθη, τόσο τον προαισθάνεται. Και ο νους και η καρδιά, όσο απομακρύνονται από τον αμαρτωλό κόσμο, τόσο στρέφονται προς την αιωνιότητα, όσο αγαπούν τον Χριστό, τόσο ποθούν να βρεθούν κοντά Του, μολονότι, έχοντας συναίσθηση του μεγαλείου του Θεού και της δικής τους αμαρτωλότητας, αναλογίζονται με τρόμο την ώρα του θανάτου. Φοβερός παρουσιάζεται μπροστά τους ο θάνατος μαζί με τον αγώνα του. Τον ποθούν, ωστόσο, για να λυτρωθούν από την επίγεια αιχμαλωσία.
Αν εμείς δεν μπορούμε να ποθούμε τον θάνατο λόγω της ψυχρότητάς μας απέναντι στον Χριστό και της αγάπης μας προς τα φθαρτά, ας χρησιμοποιήσουμε τουλάχιστο τη μνήμη του θανάτου σαν ένα πικρό φάρμακο ενάντια στην αμαρτωλότητά μας. Γιατί η ψυχή, όταν οικειωθεί τη μνήμη του θανάτου, διαλύει τη φιλία της με την αμαρτία και απομακρύνεται απ’ όλες τις αμαρτωλές απολαύσεις.
«Μόνο αυτός που γνώρισε τι σημαίνει μνήμη θανάτου», είπε κάποιος από τούς οσίους πατέρες, «δεν θα μπορέσει ποτέ πια ν’ αμαρτήσει». «Να θυμάσαι πάντα τα τέλη της ζωής σου», λέει και η Γραφή, «και δεν θα αμαρτήσεις ποτέ».

Σ΄αγαπώ γιατί μου μοιάζεις..

Ο παπα-Εφραίμ Κατουνακιώτης έλεγε στον Πατέρα Ευάγγελο Παπανικολάου, και πριν και μετά την χειρωτονία του Πατρός Ευαγγέλου:

«Η δουλειά του Παπά είναι να διαβάζει ονόματα, χιλιάδες ονόματα, ειδικά των κεκοιμημένων. Οι ζωντανοί όλο και κάποιον θα βρουν να του πουν τον πόνο τους, όλο και κάποιος θα τους στηρίξει έστω λίγο. Στην άλλη ζωή όλοι είναι εν μετανοία, αλλά δεν μπορούν οι ίδιοι να κάνουν τίποτα. Δουλειά του Παπά, είναι να μνημονεύει ονόματα κεκοιμημένων στην Προσκομιδή».

Μια φορά, έλεγε ο Παπα-Εφραίμ, κοιμήθηκε ένα καλογέρι μου. Είδα κατόπιν ότι το καλογέρι δεν είχε πάει σε καλό μέρος… Έκανα λοιπόν μεγάλη προσευχή για την ψυχή του καλογεριού μου.

Το βράδυ εμφανίζεται ο Χριστός και μου λέει:

«Σταμάτα να προσεύχεσαι για το καλογέρι σου, γιατί αυτός έχει τελειώσει».

Ο Παπα-Εφραίμ, τίποτα’ συνέχιζε ακάθεκτος τις προσευχές και τα κομποσχοίνια και τη μνημόνευση του καλογεριού του στην Προσκομιδή.

Του εμφανίζεται ξανά ο Χριστός μας και του λέει:

«Σε παρακαλώ, σταμάτα να τον μνημονεύεις΄ αυτός δεν θα αλλάξει μέρος».

Ο Παπα-Εφραίμ συνέχιζε την προσευχή για το καλογέρι, του οποίου η ψυχή δεν είχε πάει στον Παράδεισο. Έρχεται ο Χριστός μας για τρίτη φορά στον Παπα-Εφραίμ και του λέει:

«Σ΄αγαπώ γιατί μου μοιάζεις! Το καλογέρι σου δεν αξίζει ό,τι ζητάς, αλλά θα γίνει επειδή μου μοιάζεις!».

Από oμιλία του Πατρός Ευαγγέλου Παπανικολάου για τον Παπα-Εφραίμ Κατουνακιώτη στην Ιερά Μονή Κυρίας των Αγγέλων Γουβερνέτου

Άγιος Παντελεήμων Χαλέπας Χανίων

Μη λησμονούμε τους κεκοιμημένους – Οι κεκοιμημένοι θέλουν την βοήθειά μας

Λέγει ο Απ. Παύλος «ει γαρ πιστεύομεν ότι Ιησούς απέθανε και ανέστη, ούτω και ο Θεός τους κοιμηθέντας δια του Ιησού άξει συν αυτώ» (Α  ΘΕΣ. δ, 14).
Δηλαδή δεν πρέπει να λυπήσθε σαν κι αυτούς, που δεν έχουν ελπίδα αναστάσεως, διότι εάν έχουμε πεποίθηση, ότι ο Ιησούς απέθανε και ανεστήθη, έτσι πρέπει να πιστεύουμε ότι και ο Θεός εκείνους, που απέθαναν ενωμένοι δια της πίστεως με τον Ιησού, θα τους φέρη ενδόξως στην αιώνια ζωή μαζί με αυτόν.
Πρέπει να φοβώμεθα τον θάνατο; Τι είναι ο θάνατος;
• Μας λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, στην Ε  Ὁμιλία του «ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ».
«Όταν φοβόμαστε το θάνατο και δεν φοβόμαστε την αμαρτία έχουμε παιδικό φόβο.
Και τα μικρά τα παιδιά φοβούνται τις προσωπίδες, δεν φοβούνται όμως τη φωτιά. Αν όμως τύχει και βαστάζονται κοντά σε λυχνάρι που έχει φωτιά, απλώνουν απερίσκεπτα το χέρι τους στη λυχνία και τη φλόγα. Και την μεν προσωπίδα τη φοβούνται, το φοβερό δε πράγματι πυρ δεν το φοβούνται.
Έτσι κάνουμε κι εμείς, φοβόμαστε τον θάνατο, ο οποίος μοιάζει με το ευκαταφρόνητο προσωπείο, την αμαρτία δε δεν την φοβόμαστε, αυτή που είναι πράγματι φοβερό πράγμα, κι ως φωτιά κατατρώγει τη συνείδησή μας. Κι αυτό συμβαίνει όχι εξ αιτίας της φύσεως των πραγμάτων, αλλά απ’ τη δική μας απερισκεψία. Γιατί αν σκεπτόμαστε τι είναι ο θάνατος ποτέ δεν θα τον φοβόμαστε.
Τι είναι λοιπόν ο θάνατος;
Είναι όμοιο πράγμα με το να βγάλεις το ρούχο σου! Γιατί όπως το ρούχο έτσι και η ψυχή φοράει το σώμα, κι αυτό για λίγο χρόνο το βγάζουμε με τον θάνατο και θα το ξαναφορέσουμε πάλι λαμπρότερο.
Τι είναι λοιπόν ο θάνατος;