Εικ. από
εδώΕΥΧΗ //
π. Παναγιώτης Βαρδουνιώτης Στο ευαγγελικό ανάγνωσμα της Παραβολής του Καλού Σαμαρείτη, ο Κύριος, έκανε λόγο για τον ασθενή από την αμαρτία άνθρωπο, και την μεταφορά του από τον καλό Σαμαρείτη, τον Χριστό δηλ. στο Πανδοχείο, την Εκκλησία δηλ. για να θεραπευτεί ο άνθρωπος από την αμαρτία.
Στη σημερινή περικοπή ο Κύριος μας μιλά για την φύση της αμαρτίας. Ο Κύριος όπως ο ίδιος μας λέει στο ευαγγέλιο του Ματθαίου, μιλούσε με παραβολές, ώστε αυτοί που βλέπουν μόνο με τα σωματικά τους μάτια και δεν βλέπουν με τα μάτια της ψυχής και αυτοί που ακούν μόνο με τα σωματικά τους αυτιά να μην βλέπουν και να μην κατανοούν τα λεγόμενα. Συνεπώς ο Χριστός στις παραβολές μιλά για αυτά που δεν φαίνονται με τα σωματικά μας μάτια και γι’ αυτά που δεν ακούγονται με τα σωματικά μας αυτιά. Δηλαδή τα νοητά τα νοερά.
Στην σημερινή παραβολή (του άφρονα πλούσιου) μιλά για κάποιον πλούσιο άνθρωπο, του οποίου τα χωράφια έκαναν πολλούς καρπούς, και η αγωνία αυτού του ανθρώπου είναι που θα αποθηκεύσει αυτά τα αγαθά για να τα απολαύσει. Και αυτόν τον άνθρωπο ο Χριστός τον ονομάζει άφρων. Τι αλήθεια σημαίνει το όνομα άφρων; Η λέξη άφρων είναι σύνθετη. Αποτελείται από το στερητικό α, που σημαίνει άρνηση, και την λέξη φρην γενική της φρενός και στον πληθυντικό οι φρένες. Σύμφωνα με το Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης του Ιωάννη Σταματάκου, οι φρένες είναι αυτό που σήμερα αποκαλείται διάφραγμα. Δηλ. ο μυς εκείνος που βρίσκεται γύρω από την καρδιά και διαχωρίζει την καρδιά από τα υπόλοιπα σπλαχνικά όργανα. Αυτός ο μυς, από την εποχή των αρχαίων Ελλήνων, σημαίνει την πνευματική καρδιά, τον νου, την νόηση το λογικό. Ακόμα και σήμερα αυτή της έννοια έχει, όταν λέμε π.χ. για κάποιον ότι έχει σώας τας φρένας, θέλοντας να πούμε ότι ο νους του είναι υγιής. Με την έννοια αυτή του νου, χρησιμοποιείται η λέξη φρένες, στη γλώσσα της Αγίας Γραφής και των αγίων Πατέρων. Ποια είναι η λειτουργία του νου, σύμφωνα με την Αγία Γραφή; Σύμφωνα με την διήγηση του 2ου κεφαλαίου του βιβλίου της Γενέσεως, ο άνθρωπος ζούσε κοντά στον Θεό και τον έβλεπε και συνομιλούσε μαζί του.
Πώς όμως ο άνθρωπος έβλεπε τον Θεό, αφού ο Θεός είναι αόρατος; Ο Χριστός μας λέγει στους μακαρισμούς: «Μακάριοι αυτοί που έχουν καθαρή καρδιά, γιατί αυτοί θα δουν τον Θεό». Η πνευματική καρδιά, ως κέντρο της ψυχής, του πνευματικού κόσμου του ανθρώπου, είναι ο χώρος όπου κατοικεί ο Θεός, όπως λέει ο απ. Παύλος, μιλώντας προς τους Αθηναίους: «Ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο, δεν κατοικεί σε ναούς που έφτιαξαν ανθρώπινα χέρια». Ο Θεός κατοικεί στην καρδιά του ανθρώπου. Σύμφωνα με τον λόγο του Χριστού, ο νους είναι ο οφθαλμός της ψυχής. Έτσι στην φυσική του κατάσταση ο νους εισερχόμενος εντός της καρδιάς θεωρεί τον Θεό. Ο άνθρωπος λοιπόν πριν την πτώση του, εντός του παραδείσου, έβλεπε τον Θεό ως φως διά του νου, και διά του νου πάλι συνομιλούσε μαζί του. Αφού όπως γράφει ο άγιος Νείλος ο ασκητής , στα κεφάλαια περί προσευχής: «Η προσευχή είναι ομιλία του νου με τον Θεό».
Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με την εμπειρία των αγίων Πατέρων, ο νους είναι η νοερά ενέργεια της ψυχής, διά της οποίας ο νους θεωρεί τον Θεό ως φως, εντός της καρδιάς και συνομιλεί μαζί του. Όμως ο νους με ευθύνη του ανθρώπου αρρώστησε. Τι σημαίνει αρρώστησε ο νους; Ενώ ο νους στη φυσική του κατάσταση κινείται εντός της καρδιάς, ασθένεια του νου σημαίνει ότι ο νους διεσκορπίσθηκε διά των αισθήσεων στα έξω, στην κτίση, στα υλικά και προσκολλήθηκε σε αυτά. Αυτή είναι η ασθένεια, η ρίζα της αμαρτίας. Η διασκόρπιση του νου στα υλικά αγαθά και η φυλάκισή του σε αυτά. Όπως γράφει ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: «Όταν δεις τον νου σου να ασχολείται με ευχαρίστηση με τα υλικά και να καταγίνεται με τα νοήματά τους, να γνωρίζεις ότι μάλλον τα υλικά αγαπά και προσκολλάται σ’ αυτά παρά στον Θεό. Ο νους που ενώνεται με τον Θεό και παραμένει προσκολλημένος στον Θεό με προσευχή και αγάπη, γίνεται σοφός και αγαθός και δυνατός και φιλάνθρωπος και ελεήμων και μακρόθυμος. Δηλαδή αποκτά τα ιδιώματα του Θεού. Ενώ όταν απομακρύνεται από τον Θεό, ή γίνεται κτηνώδης, καθώς γίνεται φιλήδονος, ή θηριώδης μαχόμενος για τα υλικά με τους άλλους ανθρώπους».
Έτσι ο Χριστός αποκαλεί τον άνθρωπο της σημερινής παραβολής άφρων, γιατί οι φρένες του, ο νους του είναι άρρωστος και δεν λειτουργεί κατά φύσιν. Δηλ. ενώ έπρεπε να ήταν προσκολλημένος στα θεία νοήματα και να βλέπει τον Θεό, αντιθέτως ο νους του είχε απομακρυνθεί από τον Θεό και είχε προσκολληθεί στα υλικά αγαθά που καρποφόρησαν τα κτήματά του.
Υπάρχει θεραπεία του νου; Όλη η Αγία Γραφή αναφέρεται στην θεραπεία του νου. Η θεραπεία του νου είναι η μετάνοια. Βλέπετε και η λέξη μετάνοια έχει μέσα της, στο δεύτερο συνθετικό, τον νου. Εφόσον
