Ἡ ἀξία τῆς ἐπίμονης προσευχῆς. Ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σῦρος

Ὅταν ἕνας ἄνθρωπος καταλάβει ὅτι τοῦ λείπει ἡ θεία βοήθεια, κάνει πολλὲς προσευχὲς· καὶ ὅσο τὶς αὐξάνει, τόσο ταπεινώνεται ἡ καρδιά του. Διότι ὅποιος ἱκετεύει καὶ ζητάει, δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ ταπεινωθεῖ, καὶ ὁ Θεὸς μιὰ τέτοια καρδιά, «συντριμμένη καὶ ταπεινωμένη, δὲ θὰ τὴν περιφρονήσει» (Ψάλμ. 50:19). Ὅσο ἡ καρδιὰ δὲν ταπεινώνεται, δὲν μπορεῖ νὰ πάψει νὰ τριγυρνάει σκόρπια ἐδῶ καὶ κεῖ. Ἡ ταπείνωση συμμαζεύει τὴν καρδιά. Καὶ ὅταν ταπεινωθεῖ ὁ ἄνθρωπος, ἀμέσως τὸν κυκλώνει τὸ θεῖο ἔλεος, καὶ τότε ἡ καρδιὰ αἰσθάνεται τὴ βοήθεια τοῦ Θεοῦ, γιατί νιώθει μέσα της νὰ κινεῖται μιὰ δύναμη ποὺ τὴ στηρίζει, καὶ τότε εἶναι ποὺ ἡ καρδιὰ γεμίζει ἐμπιστοσύνη στὸ Θεὸ· καὶ ἀπ’ αὐτὸ καταλαβαίνει ὁ ἄνθρωπος ὅτι ἡ προσευχὴ εἶναι ἕνα φυσικὸ καταφύγιο βοήθειας, καὶ πηγὴ σωτηρίας, καὶ θησαυρὸς ἀκλόνητης πίστης, καὶ λιμάνι ποὺ σώζει ἀπὸ τὴν τρικυμία, καὶ φῶς στοὺς σκοτισμένους, καὶ στήριγμα γιὰ τοὺς ἀρρώστους, καὶ σκέπη τὴν ὥρα τῶν πειρασμῶν, καὶ βοήθεια στὴν ἔνταση τῆς ἀρρώστιας, καὶ ἀσπίδα ποὺ σώζει ἀπὸ τοὺς ἀκοντισμοὺς στὸν ἀόρατο πόλεμο, καὶ βέλος αἰχμηρὸ κατὰ τῶν δαιμόνων.

Μὲ δυὸ λόγια, ὁ ἄνθρωπος μὲ τὴν προσευχὴ ἀποκτᾶ ὅλα τὰ ἀγαθὰ ποὺ ἀνέφερα. Καὶ καθὼς ἐντρυφᾷ στὴν προσευχή, ἡ καρδιά του χαίρει καὶ ἀγάλλεται ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνη της στὸ Θεό, καὶ δὲ μένει πιά, ὅπως πρῶτα, χλιαρή, νὰ λέει λόγια χωρὶς νόημα. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος καταλάβει πολὺ καλὰ αὐτὰ ποὺ εἶπα, τότε θὰ ἀποκτήσει ἀληθινὴ προσευχὴ στὴν ψυχή, ποὺ θὰ τὴν ἔχει σὰν θησαυρό. Καὶ τότε εἶναι πού, ἀπὸ τὴν πολλή του εὐφροσύνη, ἡ συμβατική του προσευχὴ θὰ ἀλλάξει καὶ θὰ γίνει ἔντονη εὐχαριστήρια δοξολογία. Ἔτσι, καταλαβαίνουμε τί σημαίνει ὅτι «ἡ προσευχὴ εἶναι χαρά, ποὺ στέλνει τὴν εὐχαριστία της στὸ Θεό».

Ὅταν φτάσει σ’ αὐτὸ τὸ σημεῖο ὁ ἄνθρωπος, δὲν προσεύχεται πιὰ μὲ κόπο καὶ μόχθο, ὅπως πρωτύτερα, ποὺ δὲν εἶχε αὐτή τη χάρη· ἀλλὰ μὲ χαρούμενη καρδιὰ καὶ μὲ θαυμασμὸ γιὰ τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ, ἀναβρύει συνεχῶς εὐχαριστίες ἄρρητες καὶ βάζει μετάνοιες· καὶ ἀπὸ τὴ μεγάλη του συγκίνηση φτάνει στὴ γνώση τοῦ Θεοῦ, καὶ θαυμάζει, καὶ ἐκπλήσσεται γιὰ τὴ χάρη ποὺ τοῦ δίνει ὁ Θεός, καὶ τότε, ξαφνικά, ὑψώνει τὴ φωνή του ὑμνολογῶντας καὶ δοξάζοντας καὶ εὐχαριστῶντας τὸ Θεό. Καὶ ἡ γλῶσσα του τότε κινεῖται γεμάτη ἔκπληξη.

Ὅλα αὐτὰ τὰ ἀγαθά, ποὺ ἀνέφερα, ἔρχονται στὸν ἄνθρωπο, ἂν συναισθανθεῖ τὴν πνευματική του φτώχεια καὶ ἀδυναμία. Γιατί τότε, ἀπὸ τὴ μεγάλη ἐπιθυμία ποὺ ἔχει νὰ τὸν βοηθήσει ὁ Θεός, ἔρχεται κοντὰ Του μὲ ἐπίμονη προσευχή. Καὶ ὅσο πλησιάζει τὸ Θεὸ μὲ πόθο, τόσο καὶ ὁ Θεὸς ἔρχεται κοντά του δίνοντάς του χαρίσματα· καὶ δὲ θὰ πάρει τη χάρη Του ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, ὅσο αὐτὸς μένει στὴν ἀληθινὴ ταπείνωση. Ὅπως ἡ χήρα τοῦ εὐαγγελίου, ἡ ὁποία τρέχει πίσω ἀπὸ τὸ δικαστή κράζοντας συνέχεια νὰ ἀποδώσει τὸ δίκαιο καὶ νὰ τὴ γλιτώσει ἀπὸ τὸν ἀντίδικο. Κάπως ἔτσι καὶ ὁ εὔσπλαχνος Θεός: κάνει πὼς δὲν ἀκούει, καὶ ἀναβάλλει νὰ δώσει τὰ χαρίσματά Του στὸν ἄνθρωπο, γιὰ νὰ γίνει αὐτὸ αἰτία νὰ ἔρθει πιὸ κοντά Του καί, ἐξ αἰτίας ποὺ τὸν ἔχει ἀνάγκη, νὰ παραμείνει κοντά Του καὶ νὰ ὠφελεῖται πνευματικά.

Κάποια αἰτήματα, βέβαια, ὁ Θεὸς τὰ ἱκανοποιεῖ ἀμέσως, ἐκεῖνα δηλαδὴ ποὺ εἶναι ἀναγκαῖα γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου, ἄλλα αἰτήματα ὅμως δὲν τὰ ἱκανοποιεῖ. Καὶ ὅταν ὁ δαίμονας μᾶς καίει καὶ παρακαλοῦμε τὸ Θεό, ἔρχεται ἡ θεία χάρη καὶ ἀποδιώχνει τὸ καυτερό, ἐνῷ σὲ ἄλλες περιπτώσεις ἐπιτρέπει τὶς θλίψεις καὶ τὸν πόνο, γιὰ νὰ γίνουν αὐτὰ αἰτία νὰ προσεγγίσουμε, ὅπως εἶπα, τὸ Θεό, καὶ γιὰ νὰ διαπαιδαγωγηθοῦμε καὶ νὰ ἀποκτήσουμε πεῖρα γιὰ τοὺς ἀγῶνες μας στοὺς πειρασμούς. (83-5)

https://agiazoni.gr

 paterikos 

«Η ΝΕΑ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ»

 

 Από Αντρέα Μαρτσιλιάνο

« Είμαστε οι κυρίαρχοι του πλανήτη. Το μυστικό της επιτυχίας μας είναι η φαντασία.» (Γιουβάλ Νόα Χαράρι)

                                Η ΝΕΑΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

Ο Γιουβάλ Νόχα Χαράριο πιο έμπιστος ιδεολόγος τουΚλάους Σβαμπ. Αυτός από το Φόρουμ του Νταβός, για να είμαστε σαφείς. Δηλαδή, ο άγνωστος Ελβετός μηχανικός που, για ποιο λόγο, φαίνεται ικανός να δίνει εντολές σε όλες τις δυτικές κυβερνήσεις, καθορίζοντας τις οικονομικές, νομισματικές και περιβαλλοντικές πολιτικές τους. Να αποφασίζει για το μέλλον των λαών και των εθνών.

Και για την οποία γνωρίζουμε μόνο ότι είναι συνηθισμένο να φοράμε μάλλον… ιδιαίτερα ρούχα στην παραλία. 

Ο Χαράρι είναι Ισραηλινός. Και διδάσκει στην Ιερουσαλήμ. Αλλά, χάρη στις θέσεις του, είναι τώρα παγκόσμιος σταρ. Θέσεις που, τελευταία, περιστρέφονται γύρω από την Αγία Γραφή. Και την παγκόσμια ιστορία του ανθρώπου από τον πίθηκο μέχρι σήμερα. Και πέρα ​​από αυτό. Επειδή ο άνθρωπός μας ανέλαβε να γράψει μια παγκόσμια ιστορία. Κάτι που ούτε ο Γκόρντον Τσάιλντ δεν είχε τολμήσει να κάνει. Την ονόμασε «Σοφία. Από τα ζώα στους θεούς. Μια σύντομη ιστορία της ανθρωπότητας» (1) . Και την αφιέρωσε στον «σύζυγό της».

Και τι σχέση έχει αυτό με οτιδήποτε; Θα μπορούσες να πεις... μην είσαι ομοφοβικός...

Όχι, συγγνώμη, ναι. Επειδή ο Χαράρι είναι αυτός που επιμένει να τονίζει, σε κάθε ευκαιρία, ότι είναι «ομοφυλόφιλος ιστορικός». Και, ως εκ τούτου, αυτό το γεγονός είναι σημαντικό, πράγματι, θεμελιώδες, σύμφωνα με τον ίδιο, για την κατανόηση της σκέψης του.

Μιλούσα για τη Βίβλο. Ο Χαράρι λέει ότι όλα είναι λάθος. Ένα συνονθύλευμα προκαταλήψεων, βίας, ψεμάτων, φόβων... Θα ήμουν περίεργος να μάθω τι σκέφτονται οι Μεγάλοι Ραβίνοι γι' αυτό. Και όχι μόνο οι Ορθόδοξοι, αλλά και οι πιο προοδευτικοί ή φωτισμένοι, με τους οποίους είχα την τύχη να μιλήσω.

 Ένας Ορθόδοξος Ραβίνος

  

 

 

 

 

Αλλά ο Χαράρι δεν ενδιαφέρεται για τις απόψεις των ραβίνων. Είναι το αστέρι και το προϊόν ενός κόσμου όπου ο διαλογισμός και η δεκαετιών μελέτη κειμένων είναι σαφώς χάσιμο χρόνου. Ή χειρότερα... σκοταδισμός που πρέπει να εξαλειφθεί.

Και μάλιστα, υποστηρίζει ότι η Βίβλος πρέπει να ξαναγραφεί πλήρως. Και ως εκ τούτου... να καταργηθεί. Όπως όλα τα ιερά κείμενα όλων των θρησκειών. Να αντικατασταθεί από μια ενιαία παγκόσμια αποκάλυψη, έργο όχι ενός Θεού ή ενός Προφήτη, αλλά της... Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ναι... η ίδια η Τεχνητή Νοημοσύνη, ο μόνος Θεός στον οποίο πιστεύουν ο Χαράρι και οι φίλοι του. Ένας Θεός που φαίνεται να έχει αναδυθεί από έναν εφιάλτη επιστημονικής φαντασίας. Πράγματα που θα έκαναν τον γέρο Ασίμοφ να χλωμίσει ...

Το κρίσιμο σημείο αυτής της νέας Βίβλου θα έπρεπε να είναι, σύμφωνα με αυτόν τον λαμπρό στοχαστή, η άρνηση κάθε ελεύθερης βούλησης. Και κάθε διαφοράς απόψεων. Συγκριτικά, ο Λούθηρος και ο Τορκεμάδα μοιάζουν με δύο ευγενικούς ιερείς.

Φυσικά, η μόνη αλήθεια πρέπει να είναι αυτή του Χαράρι, του Σβαμπ και των συνεργατών τους. Η Ακύρωση του Πολιτισμού (2) ανυψώνεται στο επίπεδο ενός ανώτατου και αδιαμφισβήτητου ηθικού δικαστηρίου. Η επιβεβαίωση της θεωρίας του φύλου ως απόλυτης αλήθειας. Η άρνηση οποιασδήποτε εθνικής ταυτότητας, οποιασδήποτε πολιτιστικής ιδιαιτερότητας, της παραδοσιακής οικογένειας. Και το μονοπώλιο της βίας στα χέρια ενός ενιαίου παγκόσμιου Υπερκράτους.

Δημοκρατία; Δεν είναι πλέον απαραίτητη αν όλοι είναι ίσοι, σκέφτονται τα ίδια πράγματα, με τον ίδιο τρόπο. Περιττό. Στην πραγματικότητα, επιβλαβές.

Σίγουρα ένας Θαυμαστός Νέος Κόσμος. Δεν είναι πλέον ένα δυστοπικό μυθιστόρημα, αλλά κάτι που κάποιοι σχεδιάζουν εδώ και πολύ καιρό. Και δεν το κρατούν καν μυστικό. Είναι τόσο πεπεισμένοι ότι οι μάζες είναι πλέον έτοιμες να δεχτούν οτιδήποτε τους επιβληθεί.

Σαλβαδόρ Νταλί, Το Geopolitico παρατηρεί τη γέννηση ενός νέου κόσμου (1943)

Στο όνομα της σωτηρίας... της πολύτιμης υγείας... ή ακόμα και απλώς ως αποτέλεσμα της επιρροής των μέσων ενημέρωσης.

Τώρα, πείτε με ότι είμαι υποστηρικτής της επίπεδης γης... ή δοκιμάστε να διαβάσετε μερικές σελίδες Χαράρι. Απλώς για να εγείρετε έστω και μια σκιά αμφιβολίας.

Αντρέα Μαρτσιλιάνο

 «LA NUOVA BIBBIA» - Inchiostronero

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΡΑΜΠ ΥΠΗΡΞΕ Ο ΣΒΑΜΠ.

 Ο ΟΠΟΙΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΓΙ' ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΖΟΥΜΕ!

https://amethystosbooks.blogspot.com

Κοιμήθηκε ο παπα-Χρήστος από το Αλύκο Βορείου Ηπείρου

 

Ο παπά Χρήστος Παππάς από το Αλύκο, ο πρώτος ιερέας που χειροτόνησε ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος, «έφυγε» στα 88 του.


- «Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας» / Ψαλμ. 117 (118:22)


«Έφυγε» σήμερα τα ξημερώματα στα Γιάννενα, στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο, όπου νοσηλευόταν. Την εκδημία του την ανακοίνωσε ο γιος του, ο Λεωνίδας, με μια ανάρτηση.
Η εξόδιος ακολουθία θα γίνει σήμερα Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου 2026, στις 11:00 τοπική ώρα, στον Ιερό Ναό Αγίων Τεσσαράκοντα Αλύκου. Εκεί γεννήθηκε το 1938 και εκεί επέστρεψε, όπως επιστρέφουν όλοι όσοι δεν φεύγουν ποτέ στ' αλήθεια.


Το επώνυμο το κουβαλούσε από πρόγονο ιερέα, αρκετές γενιές πίσω. Ο πρόγονος χάθηκε, το όνομα έμεινε, και περίμενε. Χρειάστηκαν κάμποσες γενιές για να ξαναγεμίσει με περιεχόμενο, και το γέμισε αυτός, στα πενήντα τρία του.



Το Αλύκο είναι ένα από τα εβδομήντα περίπου ελληνικά χωριά της περιοχής Αγίων Σαράντα και Δελβίνου. Ανήκει στον Βούρκο, και ο Βούρκος ήταν από τις περιοχές που το καθεστώς Χότζα καταδέχτηκε να χαρακτηρίσει μειονοτικές. Αυτό σήμαινε κάποια υποτυπώδη δικαιώματα. Στο δημοτικό, για παράδειγμα, τα μαθήματα γίνονταν στη μητρική γλώσσα, την ελληνική. Ο ίδιος το διατύπωσε στεγνά όταν τον ρώτησαν πώς ήταν εκείνα τα χρόνια: «η Αλβανία ήταν μια απέραντη φυλακή για όλους, αλλά για εμάς τους Έλληνες οι δυσκολίες ήταν διπλές».

Το 1940 οι δικοί του υποδέχθηκαν τον ελληνικό στρατό ως ελευθερωτή. Ο πατέρας του και τα αδέλφια του κατατάχθηκαν εθελοντές. Ο ίδιος ήταν τότε δύο χρονών. Δεν πρόλαβε να καταλάβει, πρόλαβε όμως να πληρώσει. Όταν έφυγε ο ελληνικός στρατός και ήρθε ο κομμουνισμός, η οικογένεια μπήκε στον κατάλογο των «ανεπιθύμητων». Εθνικόφρονες, δηλαδή εχθροί του λαού.

Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης_Κύριε, δώσε Εσύ ο Ίδιος να Σε γνωρίσουν με το Άγιο Πνεύμα. Όπως έδωσες στους Αποστόλους το Άγιο Πνεύμα και Σε γνώρισαν, έτσι δώσε και σε όλον τον κόσμο να Σε γνωρίσει με το Άγιο Πνεύμα.

 

* * *
Παρακαλώ όλους τους ανθρώπους: Ας καταφύγουμε στη μετάνοια και τότε θα δούμε το έλεος του Κυρίου. Εκείνους μάλιστα που βλέπουν οράματα και δίνουν πίστη σ’ αυτά, τους παρακαλώ να καταλάβουν πως γι’ αυτό εμφανίζεται μέσα τους η υπερηφάνεια και μαζί της η γλύκα της κενοδοξίας, στην οποία δεν ζει το ταπεινό πνεύμα της μετανοίας. Κι εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος, γιατί είναι αδύνατον να νικήσεις τους εχθρούς χωρίς ταπείνωση.
Εγώ ο ίδιος δυο φορές πλανήθηκα. Την πρώτη ο εχθρός μου έδειξε φως και ο λογισμός μού είπε: “Δέξου το, είναι χάρη”. Τη δεύτερη φορά δέχτηκα ένα όραμα και δεινοπάθησα εξαιτίας του. Στο τέλος μιας αγρυπνίας, όταν άρχισαν να ψέλνουν το “πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον”, άκουσα πώς ο βασιλιάς Δαβίδ ψάλλει στους ουρανούς δοξολογία στο Θεό. Βρισκόμουν στους χορούς και μου φάνηκε πως δεν υπήρχε ούτε στέγη ούτε τρούλλος, και πως έβλεπα ανοιγμένους τους ουρανούς. Το διηγήθηκα σε 4 πνευματικούς ανθρώπους, αλλά κανένας τους δεν μου είπε πως εξαπατήθηκα από τον εχθρό. Κι εγώ ο ίδιος σκεφτόμουν πως τα δαιμόνια δεν μπορούν να εξομολογούν το Θεό, κι επομένως αυτό το όραμα δεν είναι από τον εχθρό. Αλλά με πολεμούσε η πλάνη της κενοδοξίας και άρχισα πάλι να βλέπω δαίμονες. Τότε κατάλαβα πως εξαπατήθηκα και τα φανέρωσα όλα στον πνευματικό, ζητώντας του να προσεύχεται για μένα. Και χάρη στις προσευχές του σώθηκα. Και ικετεύω πάντα τον Κύριο να μου χαρίζει πνεύμα ταπεινώσεως.
Και τώρα, αν με ρωτούσε κάποιος “”τι θέλεις από τον Κύριο, ποιες δωρεές;”, θα του απαντούσα: “το πνεύμα της ταπεινώσεως που ευχαριστεί τον Κύριο περισσότερο απ’ όλα”. Η Παρθένος Μαρία έγινε Θεομήτωρ για την ταπείνωσή της και είναι δοξασμένη στον ουρανό και στη γη περισσότερο απ’ όλους. Αυτή παραδόθηκε τελείως στο θέλημα του Θεού: “Ιδού η δούλη Κυρίου”.Και εμείς οφείλουμε να μιμούμαστε την Αγία Παρθένο
* * *
Για την ταπείνωση, η ψυχή λαμβάνει ανάπαυση κοντά στο Θεό, αλλά για να τη φυλάξει παιδεύεται για πολλά χρόνια. Στερούμαστε την ανάπαυση αυτή, γιατί δεν στερεωθήκαμε στην ταπείνωση. Πολλές φορές εξαπατήθηκα από τους εχθρούς. Σκεπτόμουν : “Η ψυχή μου γνωρίζει τον Κύριο, γνωρίζει πόσο αγαθός είναι και πόσο μας αγαπά. Πώς, όμως, έρχονται σε μένα κακοί λογισμοί;”. Και για πολύν καιρό δεν μπορούσα να διακρίνω, μέχρις ότου ο Κύριος με νουθέτησε και τότε γνώρισα ότι από την υπερηφάνεια εμφανίζονται οι κακές σκέψεις.
(Από το έργο του Γέρ. Σωφρονίου [Σαχάρωφ], Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης, έκδ. Ι.Μ. Τιμίου Προδρόμου Έσσεξ Αγγλίας, σσ. 437, 514-5)

Τρελογιάννης

Άγιος Σωφρόνιος_Κάτοχος ὁ ἄνθρωπος τῆς πνοῆς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἶναι πεπεισμένος γιὰ τὴν ἀναπόφευκτη νίκη τοῦ Φωτός.

 

Πολλοί ἄνθρωποι ἔχουν διαφορετικὰ ἰδανικά. Υπάρχει τὸ ἰδανικὸ τῆς δυνάμεως, ὅπως συνέβη μὲ τὸν Μπόρις Γκοντούνωφ. Στὴν ἐπιδίωξη τοῦ σκοποῦ του δὲν δίστασε οὔτε μπροστὰ στὴν αἱματοχυσία. Κατόπιν ὅμως ἀνακάλυψε ὅτι δὲν ἀπέκτησε αὐτὸ που ἀνέμενε· «ἔφτασα στὸ ὕψος τῆς δυνάμεως, ἀλλὰ ἡ ψυχή μου δὲν γνωρίζει εὐτυχία». Ἂν καὶ τὰ σχετικὰ μὲ τὸ πνεῦμα ἀπαιτοῦν εὐγενέστερη ἔρευνα, ὁ ἰδιοφυὴς στὸ βασίλειο τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τέχνης ἀργὰ ἢ γρήγορα ἀνακαλύπτει τὴν ἀνικανότητά του νὰ πραγματοποιήσει τὰ ἀρχικά του ὁράματα. Καὶ πάλι ἡ λογικὴ κατάληξη εἶναι ὁ θάνατος.

Ἡ μοῖρα τοῦ κόσμου μὲ συγκλόνισε βαθειά.
Ἡ ἀνθρώπινη ζωὴ σὲ ὁποιοδήποτε στάδιο ἦταν ἀναπόφευκτα συνδεδεμένη μὲ ταλαιπωρίες.

Ἀκόμα καὶ ἡ ἀγάπη ἦταν γεμάτη ἀντιθέσεις καὶ πικρὲς κρίσεις. Ἡ σφραγίδα τῆς καταστροφῆς ἦταν παντοῦ.

Ἤμουνα ἀκόμα νέος ὅταν ἡ τραγωδία τῶν ἱστορικῶν γεγονότων ξεπέρασε κάθε τι που εἶχα μελετήσει στὰ βιβλία. (Ἀναφέρομαι στὸ ξέσπασμα τοῦ πρώτου παγκοσμίου πολέμου που σύντομα ἀκολουθήθηκε ἀπὸ τὴν ἐπανάσταση στὴ Ρωσία).
Οἱ νεανικές μου ἐλπίδες καὶ τὰ ὄνειρά μου κατέρρευσαν. Ἀλλὰ συγχρόνως μία νέα θεώρηση τοῦ κόσμου καὶ τῆς σημασίας του ἐμφανίστηκε μπροστά μου. Κοντὰ στὴν καταστροφὴ σιγὰ‐σιγὰ σχεδίασα τὴν ἀναγέννησή μου. Εἶδα ὅτι δὲν ὑπῆρχε τραγωδία στὸ Θεό. Ἡ τραγωδία ἦταν μόνο στὸ βίο τῶν ἀνθρώπων, που τὸ βλέμμα τους δὲν ξεπέρασε ποτὲ τὰ γήινα ὅρια.

Ὁ Χριστὸς ὁ ἴδιος ἀναμφίβολα δὲν ἀπετύπωσε τὴν τραγωδία. Οὔτε ὅλες οἱ ταλαιπωρίες του στὸν κόσμο ἦταν τραγικῆς φύσεως. Καὶ ὁ χριστιανὸς ὁ ὁποῖος δέχτηκε τὸ δῶρο τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, παρ’ ὅλο που γνωρίζει ὅτι ἀκόμα δὲν εἶναι ὁλοκληρωμένος, ξεφεύγει τὸν εφιάλτη τοῦ θανάτου που καταστρέφει τὰ πάντα. Ἡ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ, σὲ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς παραμονῆς του ἐδῶ μεταξὺ μας, ἦταν μία φοβερὴ ταλαιπωρία. «Ὦ γενεὰ ἄπιστος καὶ διεστραμμένη», ἐκραύγασε, «ἕως πότε ἀνέξομαι ὑμῶν» (Ματθ. 17,17). Ἔκλαψε γιὰ τὸν Λάζαρο καὶ τὶς ἀδελφές του (Ἰωάν. 11,35). Πικράθηκε γιὰ τὴ σκληρότητα τῶν Ἰουδαίων που σκότωσαν τοὺς προφῆτες (Ματθ. 23,38) καὶ «ὁ ἱδρὼς αὐτοῦ ἐγένετο ὡσεὶ θρόμβοι αἵματος καταβαίνοντες ἐπὶ τὴν γῆν» (Λουκ. 22,44). Ζοῦσε τὴν τραγωδία ὅλου τοῦ ἀνθρώπινου γένους ἀλλὰ αὐτὸς ὁ ἴδιος δὲν ἦταν τραγωδία. Τοῦτο εἶναι φανερὸ ἀπὸ τοὺς λόγους του, τοὺς ὁποίους εἶπε πιθανὸν λίγο νωρίτερα, πρὶν ἀπό τὴ λυτρωτικὴ θυσία του γιὰ ὅλη τὴν ἀνθρωπότητα, στὸν κῆπο τῶν Ἐλαιῶν: «Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν» (Ἰωάν. 14,27). Καὶ λίγο ἀργότερα: «Οὐκ εἰμὶ μόνος ὅτι ὁ Πατήρ μου μετ’ ἐμοῦ ἐστι. Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν ἵνα ἐν ἐμοὶ εἰρήνην ἔχητε. Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε ἀλλὰ θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον» (Ἰωάν. 16,32.33). Τὸ ἴδιο καὶ μὲ τὸ χριστιανό. Παρ’ ὅλο τὸ βαθὺ πόνο του, τὰ δάκρυά του, τὶς προσευχές του γιὰ τὸν κόσμο, δὲ φτάνει ποτὲ σὲ καταστροφικὴ ἀπελπισία.

Κάτοχος ὁ ἄνθρωπος τῆς πνοῆς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἶναι πεπεισμένος γιὰ τὴν ἀναπόφευκτη νίκη τοῦ Φωτός.

Ἡ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ ἀκόμα καὶ στὸν ἰσχυρότερο πόνο (τὸν ὁποῖο θὰ μποροῦσα νὰ καλέσω «κόλαση τῆς ἀγάπης»), ἐπειδὴ εἶναι αἰώνια, εἶναι ἀπαλλαγμένη ἀπὸ κάθε πάθος.
Ἕως ὅτου ἐπιτύχουμε τὴν ὑπέρτατη ἐλευθερία ἀπὸ τὰ γήινα πάθη, ἡ ταλαιπωρία καὶ ἡ θλίψη μποροῦν νὰ καταβάλλουν τὸ σῶμα, ἀλλὰ μόνο τὸ σῶμα θὰ πεθάνει. «Μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτενόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι» (Ματθ. 10,28).
Μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι ἡ ἀνθρωπότητα σὰν σύνολο δὲν ἔφτασε ἀκόμα στὸ μέτρο τοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ συνεχίζει μέχρι σήμερα νὰ σύρεται σὲ μία σχεδὸν κτηνώδη ὕπαρξη. Στὴν ἄρνηση νὰ δεχθεῖ τὸ Χριστὸ ὡς αἰώνιο ἄνθρωπο καὶ, τὸ σπουδαιότερο, ὡς ἀληθινὸ Θεὸ καὶ σωτήρα, οἱανδήποτε μορφὴ καὶ ἂν λάβει αὐτὴ ἡ ἄρνηση, ἢ οἱανδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ πρόφαση, ἡ ἀνθρωπότητα χάνει τὸ φῶς τῆς αἰώνιας ζωῆς. «Πάτερ, οὓς δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγὼ κἀκεῖνοι ὦσι μετ’ ἐμοῦ ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμὴν ἣν δέδωκάς μοι, ὅτι ἠγάπησάς με πρὸ καταβολῆς κόσμου» (Ἰωάν. 17,24).

Ἐκεῖ στὴ βασιλεία τοῦ Πατέρα καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, πρέπει νὰ κατοικεῖ ὁ νοῦς μας.

Πρέπει νὰ διψᾶμε καὶ νὰ πεινᾶμε τὴν εἴσοδό μας σ’ αὐτὴ τὴν ἐξαίσια Βασιλεία. Τότε θὰ ὑπερνικήσουμε μέσα μας τὴν ἁμαρτία τῆς ἀρνήσεως τῆς ἀγάπης τοῦ Πατέρα, ὅπως αὐτὴ μᾶς ἀποκαλύφτηκε ἀπὸ τὸν Υἱό (Ἰωάν. 8,24).

Ὅταν διαλέξουμε τὸ Χριστό, θὰ μεταφερθοῦμε πέρα ἀπὸ χρόνο καὶ τόπο, πέρα ἀπ’ αὐτὸ τὸ γεγονός, που ὀνομάζουμε «τραγωδία».


Τρελογιάννης

Στα κάτεργα του Σπάτς, γιατί δίδαξα την ελευθερία

 

Πόσο κοστίζει η αλήθεια; Ένας Έλληνας δάσκαλος διδάσκει περισσότερα από όσα επιτρέπονται σε καιρό δικτατορίας, στην Αλβανία του Χότζα. Η μοίρα θα τον οδηγήσει από την πιο σκληρή φυλακή της χώρας, στο ιερό της πρώτης εκκλησίας της Αλβανίας.


Μιχάλης Ματθαίου Μάσσιος. Γεννηθείς το 1935, εδώ, στη Δερβιτσάνη. Είμαι το όγδοο μέλος της οικογένειας Ματθαίου Μάσσιου. Το έκτο από τους άρρενες, απ’ τους αρσενικούς, αλλά δυστυχώς, όλοι απουσιάζουν. Όλοι έχουν φύγει, είμαι μόνον εγώ ο τελευταίος στα ογδόντα εφτά και πλέον χρόνια.


Θυμάμαι ακριβώς και τους Ιταλούς και τους Γερμανούς κι εγώ αποκαλώ «Ιταλοελληνικό πόλεμο», όχι «Ελληνοϊταλικό», γιατί η Ιταλία προκάλεσε τον πόλεμο. Μας ήρθε μια εφημερίδα, όταν ήρθε ο ελληνικός στρατός εδώ, κι είχε τον Μπενίτο Μουσολίνι, που έπινε τον καφέ του με το φλυτζάνι στα Γιάννενα. Γιατί έτσι είπε: «Το πρωί στα Γιάννενα, το απόγευμα στην Αθήνα». Αλλά δεν μπόρεσε να πάει.


Όταν ήρθε η ηλικία, άνοιξαν τα σχολεία, πήγα στο δημοτικό της Δερβιτσάνης. Ευλογία Θεού, επειδή επί Ενβέρ Χότζα δεν είχε προσωπικό, πώς να πω, μορφωμένο, δασκάλους και τέτοια. Ήταν αναγκασμένος να πάρει δασκάλους, οι οποίοι έχουν τελειώσει στο εξωτερικό. Κι εκεί είχαμε καθηγητές, οι οποίοι έχουν τελειώσει Αθήνα, Ρώμη, Παρίσι, δηλαδή είχαμε μορφωμένους, πολύ εξελιγμένους και πήραμε κάποια μόρφωση πιο διαφορετική από τους άλλους. Κι από άποψη γενικά ιδεών και μόρφωσης, ήμασταν πιο προοδευμένοι από το αλβανικό στοιχείο. Εμείς, «οι μειονοτικοί Έλληνες» που μας έλεγαν, μας αποκαλούσαν. Το πνεύμα ήταν φιλοελληνικό. Έλληνες ήμασταν.


Από εκεί και πέρα, αφού τελειώσαμε την Παιδαγωγική Ακαδημία του Αργυροκάστρου, το 1954 βγήκα δάσκαλος. Όταν πάμε εμείς στην παιδαγωγική σχολή που άνοιξε, μας κάμανε τρία τμήματα την πρώτη τάξη. Το τρίτο τμήμα ήταν όλοι οι Έλληνες μειονοτικοί, το πρώτο τρίμηνο. Κατόπιν, έρχεται εντολή από το Υπουργείο Παιδείας στα Τίρανα, μας σμίξανε, μας ανταμώσαν, μας ανακατέψαν. Με Αλβανό καθόμουν. Δε μας άφηναν να ήμασταν δυο Έλληνες, όχι. Έλληνας-Αλβανός. Μας μπερδέψαν, μας ανακατέψαν.


Από εκεί και πέρα, με καθορίζουν δάσκαλο στους Άγιους Σαράντα. Από εκεί, ζήτησα μετάθεση. Με φέρνουν στο Αργυρόκαστρο και με στέλνουν στα Λιαμποχώρια, ορεινά χωριά της Αλβανίας του Αργυροκάστρου. Και τελικά, μου έρχεται εντολή το 1968: «Παύεσαι από δάσκαλος». «Γιατί;» τους λέω. Λέει: «Γιατί εσύ», μου λέει, «δίνεις πνεύμα ελληνικό στους μαθητές. Λες ότι οι Έλληνες έχουν δημοκρατία πραγματική, ενώ εδώ δεν υπάρχει δημοκρατία. Δηλαδή, προωθείτε τους Αλβανούς μαθητές για να αγαπήσουν την Ελλάδα. Λέτε ότι έχουν πιο δημοκρατικό το κράτος εκεί».


Δεν μπορούσαμε να λέγαμε πολλά υπέρ της Ελλάδος, ήταν σχεδόν ρητά απαγορευμένα. Βέβαια. Τι να έκανα τώρα, περίμενα τώρα τη σύλληψη τη δικιά μου. Όταν έρχονται, με συλλαμβάνουν: «Συλλάβαμε ένα φίδι», λέει. Κάτι παλιοκωθώνια, κομμουνιστές εδώ του χωριού μας. Τι να έκανα; Μου ρίξαν τις χειροπέδες, με παίρνουν, με πάνουν.


Εδώ έχουμε το παιχνίδι των «8». Με πηγαίνουν στο κελί αριθμό 8, με δικάζουν στις 8/8 — στις 8 Νοέμβρη είχα αρραβωνιαστεί με την κυρία μου– και μου δίνουν οχτώ χρόνια. Αυτά, δεν το ξεχνώ.


Όταν πάμε εκεί, μου λένε: «Ως φιλοέλληνας, έχεις πει τα αυτά». Βγήκαν ψευτομάρτυρες και χωριανοί δικοί. Μου λέει: «Για, έλεγες ότι τα έχουν, τα δυτικά κράτη έχουν βιομηχανία ανεπτυγμένη πολύ. Έχεις πει όπως η Γαλλία, η Αγγλία, η Ιταλία…» Μου έδωκαν κι εκεί οχτώ χρόνια. Και κάνω τριάμισι χρόνια φυλακή στο Σπάτσι. Το Σπάτσι ήταν η πιο τρομερότερη φυλακή της Αλβανίας.


Αρχικά δουλεύαμε, πήγα στα λατομεία. Στο «μαντέμι» που λένε αλλιώς ή στο… δούλευα εκεί. Το Σπάτσι έχει πολύ χρυσό, εμείς έπρεπε τουλάχιστον τρία βαγόνια να τα βγάζαμε. Ήμασταν κλεισμένοι οχτώ ώρες μέσα. Εμένα με 21 Γενάρη το 1980 έπεσε, έχει καταρρεύσει η στοά, έπεσε, κατάρρευσε και μου χτύπησε το πόδι. Ούτε πράσο δεν είχε να μου βάναν εκεί, για να περνούσαν οι πόνοι. Βλέπω έναν, σε δέκα μέρες απολύονταν, ήταν από εκεί, Αλβανός. Έπεφτε το υλικό και τον σκέπαζε σιγά-σιγά-σιγά και πιθανό να είναι και τα κόκκαλα του ακόμη σήμερα εκεί. Ορθός. Ποιος να πήγαινε; Ποιος είχε τόλμη να πήγαινε; Γιατί μπορεί να πάθαινε το ίδιο, να έπεφτε ολόκληρη η στοά εκεί. Αυτά είχαμε τραβήξει στο Σπάτσι.


Τελικά ο Χότζας, επειδή κατάρρευσε, λέει: «Από οχτώ χρόνια και κάτω, απολύονται». Απολύθηκα κι εγώ. Έκανα μόνο τριάμισι χρόνια και δεκαέξι μέρες. Από εκεί, ήρθα εδώ. Τελικά, όταν άλλαξε το σύστημα το ’92, μιλώ, μαζευόμαστε και λέει: «Δε λειτουργούμε; Δεν ανοίγουμε την εκκλησία; Τι θα γίνει;» εφόσον κατάρρευσε πλέον το σύστημα. Και μαζευόμαστε και κηρύττομε την έναρξη της εκκλησίας. Ναι, αλλά η εκκλησία ήταν αποθήκη τότε, την είχαν αποθήκη. Στείλαμε γυναίκες, πάνε, καθαρίσαν και πάμε, λειτουργήσαμε εκεί. Η εκκλησία της Δερβιτσάνης ήταν η πρώτη που λειτούργησε στην Αλβανία.


Αφηγητής: Μάσσιος Μιχάλης Ερευνήτρια: Κώτσια Φυλάνθη Istorima.org


https://www.himara.gr
Πατερικός

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΙ ΣΤΑΥΡΟΙ (Κυριακή μετά την Ύψωσιν)

 

Η γέννηση της Θεοτόκου.

 

 

Μακαριστός  π.Αλέξανδρος Σμέμαν

Η ευλάβεια που δείχνει η Εκκλησία στην Παναγία ριζώνει στην υπακοή της στον Θεό, στην εκούσια επιλογή της να δεχθεί μια πρόσκληση αδύνατη στα ανθρώπινα μέτρα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία ανέκαθεν τόνιζε τη σύνδεση της Παναγίας με τον άνθρωπο και χαίρεται γι’ αυτήν και τη θεωρεί ως τον καλύτερο, καθαρότερο και πιο υπέροχο καρπό της ανθρώπινης ιστορίας και της αναζητήσεως του Θεού από τον άνθρωπο, της αναζητήσεως του έσχατου νοήματος, του έσχατου περιεχομένου της ζωής του ανθρώπου. Αν στη Δυτική Χριστιανοσύνη η ευλάβεια προς την Παναγία περιστράφηκε γύρω από την αειπαρθενία της, η καρδιά της ευλάβειας, της σκέψεως και της αγάπης της Ορθόδοξης Ανατολής προς την Παναγία, υπήρξε πάντοτε η Μητρότητά της, η σχέση σαρκός και αίματος που είχε με τον Ιησού Χριστό. Η Ανατολή χαίρεται που ο ρόλος του ανθρώπου είναι βασικός στο θείο σχέδιο. Ο Υιός του Θεού έρχεται στη γη, ο Θεός εμφανίζεται για να λυτρώσει τον κόσμο, γίνεται άνθρωπος για να ενσωματώσει τον άνθρωπο στη θεϊκή του κλήση, και σ’ αυτό συμμετέχει ολόκληρη η ανθρωπότητα. Αν αντιληφθούμε πως η κοινή φύση του Χριστού με τη δική μας είναι η μεγαλύτερη χαρά και το μεγαλύτερο βάθος του Χριστιανισμού, ότι ο Χριστός είναι γνήσιος άνθρωπος κι όχι κάποιο φάντασμα ή κάποιο ασώματο φαινόμενο, ότι είναι κάποιος από μας και παραμένει αιωνίως ενωμένος μαζί μας μέσω της ανθρώπινης φύσεώς Του, τότε η ευλάβεια προς την Παναγία γίνεται κατανοητή, επειδή αυτή του προσέφερε την ανθρώπινη φύση, τη σάρκα και το αίμα Του. Αυτή δίνει τη δυνατότητα στον Χριστό να ονομάζεται πάντοτε «Υιός του Ανθρώπου».

Υιός του Θεού, Υιός του Ανθρώπου… ο Θεός που κατήλθε κι έγινε άνθρωπος, ώστε να μπορέσει ο άνθρωπος να εξαγιαστεί, να μπορέσει να γίνει κοινωνός «θείας φύσεως» (Β΄ Πέτρου 1, 4), ή, σύμφωνα με την έκφραση των διδασκάλων της Εκκλησίας, να «θεωθεί». Ακριβώς εδώ, σ’ αυτή την εξαιρετική αποκάλυψη της αυθεντικής φύσεως και κλήσεως του ανθρώπου, βρίσκεται η πηγή αυτής της ευγνωμοσύνης και τρυφεράδας που περιβάλλει τη Θεοτόκο, ως σύνδεσμό μας με τον Χριστό, και μέσω Αυτού με τον Θεό. Πουθενά δε άλλου δεν αντικατοπτρίζεται αυτό καλύτερα απ’ ότι στη γέννηση της Θεοτόκου. Σε κανένα όμως σημείο της αγίας Γραφής δεν αναφέρεται τίποτε γι’ αυτό το γεγονός. Γιατί όμως θα έπρεπε να αναφέρεται; Υπάρχει κάτι το αξιόλογο, κάτι το ιδιαίτερα μοναδικό στη συνηθισμένη γέννηση ενός παιδιού, σε μία γέννα όπως όλες οι άλλες; Αν όμως η Εκκλησία άρχισε να μνημονεύει το γεγονός με μια ιδιαίτερη εορτή, αυτό δεν έγινε επειδή η γέννα καθαυτή ήταν κάτι το μοναδικό ή θαυματουργικό ή ασυνήθιστο γεγονός. Το αντίθετο, μάλιστα.

«Ευλογημένη η Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» ας είναι ευλογημένη η βασιλεία του Θεού.

 

 

Τούτα τα λόγια προφέρονται σπάνια: στην αρχή της λειτουργίας, σαν ευχή για τον νέο χρόνο και σε στιγμές όπου ενώνεται χρόνος και αιωνιότητα, όταν με τα μάτια της πίστης μπορούμε να δούμε την αιωνιότητα συνυφασμένη με τον χρόνο.

Ο χριστιανός είναι ο μόνος που πρέπει να είναι ικανός να βλέπει την ιστορία, όπως την βλέπει ο Θεός, σαν ένα μυστήριο της σωτηρίας, αλλά επίσης σαν μια τραγωδία της ανθρώπινης αμαρτίας και πτώσης. Και σε σχέση με αυτά τα τελευταία, πρέπει να πάρουμε θέση.

Ο Χριστός λέει στο Ευαγγέλιο: «Όταν ακούσετε ότι γίνονται πόλεμοι ή φήμες που μιλούν για πολέμους, μην πανικοβληθήτε»· σηκώστε ψηλά τα κεφάλια, δεν υπάρχει χώρος στην καρδιά και την ζωή του Χριστιανού για διστακτικότητα, δειλία και φόβο, που είναι όλα γεννήματα του εγωισμού, της μέριμνας για τον εαυτό μας, ακόμα και αν αυτή η μέριμνα αγγίζει αυτούς που αγαπάμε.

Ο Θεός είναι Θεός της ιστορίας, αλλά πρέπει να γίνουμε συνεργάτες Του και μας στέλνει σ’ αυτόν τον κόσμο που είναι δικός Του για να μεταβάλλει την παράφωνη Πολιτεία των ανθρώπων σε αρμονία που θα ονομάζεται Πολιτεία του Θεού.

Και πρέπει να θυμόμαστε τα λόγια του Αποστόλου που λέει, ότι όποιος επιθυμήσει να εργασθεί για τον Κύριο, θα οδηγηθεί σε δίκη, και τα λόγια ενός άλλου Αποστόλου που μας λέει να μην φοβόμαστε τη δοκιμασία της φωτιάς. Στον σημερινό κόσμο, πρέπει να είμαστε έτοιμοι να δικαστούμε και έτοιμοι να υπομείνουμε, ίσως με το φόβο στην καρδιά μήπως χάσουμε την πίστη μας, αλλά θα πρέπει να μείνουμε ακλόνητοι στην υπηρεσία του Θεού και των ανθρώπων… Ισχυριζόμαστε ότι είμαστε Ορθόδοξοι· είμαστε Ορθόδοξοι δεν σημαίνει μόνο να ομολογούμε το Ευαγγέλιο στην ολότητά του και να το διακηρύττουμε στην αγνότητά του, αλλά συνίσταται, ακόμα περισσότερο από αυτό, στο να ζούμε σύμφωνα με αυτό. …τα λόγια που μπορούμε να λέμε ξανά κάθε νέο χρόνο, «Είπα στον άνθρωπο που στάθηκε στο κατώφλι του νέου χρόνου: δώσε μου ένα φως για να πορευτώ με ασφάλεια προς το άγνωστο, και απάντησε: πήγαινε έξω στο φως και βάλε το χέρι σου στο χέρι του Θεού, πρέπει να είναι καλύτερο για σένα από ο,τι το φως και ασφαλέστερο από έναν συνηθισμένο δρόμο.»

«Η νέα χρονιά πράγματι απλώνεται μπροστά μας σαν ένα απάτητο ακόμη μονοπάτι, μια πλατειά παρθένα πεδιάδα που θα πρέπει ν’ ανθίσει μ’ ένα πλούτο καλών ανθρώπινων πράξεων. Όποια κι αν είναι η ηλικία μας ένα μονοπάτι απλώνεται μπροστά μας και από μας εξαρτάται αν θα το κάνουμε «οδόν Κυρίου» ή όχι. Από μας εξαρτάται το αν για τους γύρω μας και για τους εαυτούς μας και για τις επόμενες γενιές θα φτιάξουμε δρόμο για τον Ουρανό ή την Κόλαση – την αιώνια Κόλαση, ή απλώς τη σκληρή ανθρώπινη κόλαση της γης…

Μπορούμε να μπούμε στη χρονιά αυτή δημιουργικά, μόνο όμως με την προϋπόθεση ότι θα μπούμε με την ελπίδα, με τη βεβαιότητα ότι ο Κύριος βρίσκεται στη χρονιά αυτή, ότι Εκείνος είναι ο Κύριος και θα μας οδηγήσει στο σωστό μέρος, με την πίστη ότι τίποτα δε θα συμβεί χωρίς τη θέληση ή τη συγκατάθεση του Θεού. Αν η στάση μας είναι τέτοια θα δούμε πως τίποτα δεν είναι τυχαίο (αυτός που πιστεύει στην τύχη δεν πιστεύει στο Θεό), πως δεν υπάρχουν άσκοπες συναντήσεις και πως το κάθε πρόσωπο μας έχει σταλεί από τον Κύριο… ας δεχτούμε ο ένας τον άλλο και οποιονδήποτε ο Θεός μας στείλει, με τον τρόπο που ο Κύριος δέχεται εμάς στην πορεία μας κι ας δεχτούμε ο,τι και αν μας συμβεί σαν από το χέρι του Θεού, και σ’ όλες τις περιστάσεις ας συμπεριφερόμαστε σαν Χριστιανοί• τότε όλα θα πάνε καλά… Είθε ο Θεός να ευλογήσει το Νέο Έτος.

+ Αντωνίου Σουρόζης

Τρελογιάννης

Ρωσοουκρανικά κι ἐκκλησιαστικά.

 Πολλά μπράβο στήν Κερκύρας, πού πάει γιά μία ἀκόμη φορά κόντρα στό ρεῦμα τῆς τυφλῆς ὑποδούλωσης.

Γράφει ο Κωνσταντῖνος Ταούλας

Ἐπειδή ἔγινε ἕνας μικρός χαμός μέ τήν ἐπίσκεψη τοῦ μητροπολίτη Κέρκυρας στή Μόσχα, πού φυσικά ἐγώ τήν εἶδα θετικά, σκέφτηκα παρ' ὅλα αὐτά νά ζήτήσω ἀπό τό φίλο μου τόν Ἄρτι, μερικές ἱστορικές πληροφορίες γιά τίς σχέσεις τῶν πατριαρχείων Κωνσταντινούπολης και Μόσχας, σέ σχέση μάλιστα καί μέ τή πολύφερνη νύφη τοῦ Κιέβου. Αὑτό πού με θλίψη διαπίστωσα εἶναι ὅτι οἱ σχέσεις αὐτές καθορίζονται πάντοτε μέ ὅρους πολιτικῆς ἰσχύος. Οὐσιαστικά δηλαδή, ὅποιος θεωρεῖ ὅτι ἔχει τό πάνω χέρι κάνει καί κουμάντο. Τό πνευματικό στοιχεῖο πού θά ἔπρεπε νά εἶναι πρωτεῦον στά ζητήματα αὐτά, ακολουθεῖ ἀσθμαίνοντας κι ὑποτάσσεται στίς πολιτικές ἐπιδιώξεις ἤ ἀδυναμίες των διοικητικῶν θεσμῶν της ἐκκλησίας, πού ἐπιμένουν νά τή βλέπουν λίγο "Καίσαρες".
Λίγο πρίν τήν ἅλωση τῆς Κωνσταντινούπολης λοιπόν, το 1448 μ.Χ., ἡ Μόσχα, δηλαδή ἡ μητρόπολη τῆς Μόσχας, πού μέχρι τότε ὑπαγόταν στό Κίεβο, ἀποφασίζει νά ἀποσπασθεῖ μονομερῶς ἀπό τήν σχέση της με τή Μητρόπολη Κιέβου καί νά ανακηρυχθεί αὐτοκέφαλη ἐκκλησία. Γιατί;
Διότι: 1) Τό Κίεβο, παλιά ἱστορική πρωτεύουσα τῶν Ρώσων, βρισκόταν τότε ὑπό πολωνολιθουανική κυριαρχία, ἐνῶ ἡ Μητρόπολή του υπαγόταν παλαιόθεν στό Πατριαρχείο τῆς Κωνσταντινούπολης. 2) Τό Πατριαρχεῖο Κωνσταντινούπολης μέ τή σειρά του, σέ μία περίοδο ἐπικείμενης τουρκικῆς εἰσβολῆς πού τελικά κατέληξε στήν Ἅλωση τῆς Πόλης, ῆταν ἐξαιρετικά ἀδύναμο, ἐνῶ εἶχε μόλις κάνει τό ἔγκλημα νά ὑπογράψει ἕνωση μέ τούς παπικούς, κάτι πού δέν ἀποδέχθηκε κανείς καί τό ἐκμεταλλεύθηκε ἡ Μόσχα, πού ἐμφανίσθηκε ξαφνικά ὡς ὁ ὐπέρμαχος τῆς πούρας Ὀρθοδοξίας. 3) Ἡ Μόσχα λοιπόν, δηλαδή ἡ Ρωσία, ὡς ἀνερχόμενη δύναμη, καί ὡς ἡ μεγαλύτερη ὀρθόδοξη χώρα στόν κόσμο, ἤθελε νά αὐτονομηθεῖ καί νά μή δίνει λόγο στόν πατριάρχη τῆς Πόλης, πόσο μᾶλλον στή μητρόπολη τοῦ Κιέβου, πού ἦταν ὑπό ξένη κατοχή.
Τό 1589, και μετά από ρωσικές πιέσεις προς τον αδύναμο πατριάρχη Κων/πόλεως, η Μητρόπολη τῆς Μόσχας, τῆς τρίτης Ρώμης ὅπως τήν ἀποκαλοῦν πλέον, ἀναγορεύεται κανονικότατα σέ Πατριαρχεῖο μέ τή βούλα τοῦ οἰκουμενικοῦ πατριαρχείου. Ἑκατό χρόνια περίπου ἀργότερα, καί μετά ἀπό πολέμους μέ τούς πολωνολιθουανούς, τό Κίεβο περιέρχεται μετά ἀπό αἰῶνες ὑπό ρωσική διοίκηση. Τότε, τό 1686 μ.Χ., ὁ πατριάρχης Κων/πόλεως ὑπογράφει τό περίφημο "Συνοδικό Γρᾶμμα", μέ τό ὁποῖο αποδέχεται νά περάσει καί η Μητρόπολη του Κιέβου ὑπό τήν πνευματική ἐξουσία τοῦ Πατριαρχείου τῆς Μόσχααας! Ἔκτοτε δηλαδή για τριακόσια και βάλε χρόνια ἡ Ἐκκλησία τῆς ἀποκαλουμένης Οὐκρανίας ἀνήκει στό Πατριαρχεῖο Μόσχας, ἐνώ ἡ ἴδια ἡ Οὐκρανία ἀνήκει στή Ρωσία, κι ἀργότερα στή ΣΟβιετική Ἕνωση. Δέν ἔχει καμία αὐτοτέλεια whatsoever.
Ἐπί 300 καί βάλε χρόνια λοιπόν, μέχρι τό 2018, ἡ Κωνσταντινούπολη ἔχει κανονικότατα κοινωνία μέ τό ἀδελφό Πατριαρχεῖο Μόσχας κι ἀποδέχεται ὅτι ἡ Οὐκρανία ὑπάγεται ἐκκλησιαστικῶς στή Μόσχα, μέ ὅ,τι αὐτό συνεπάγεται.
Καί τί συμβαίνει ξαφνικά μετά τό 2018; ὁ Βαρθολομαῖος κάνει στροφή 180 μοιρῶν σ' αὐτά πού μέχρι τότε ἀποδεχόταν καί πρέσβευε (τύφλα νἄχει ὁ Ἀνδρέας Παπανδρέου ἕνα πρᾶμα), θεωρεῖ τό συνοδικό γρᾶμμα ὡς ἔχον, λέει, προσωρινή ἰσχύ (προσωρινή 330 ἐτῶν ἔτσι;), θεωρεῖ αἴφνης ὅτι ἡ Οὑκρανία ἀνήκει πνευματικά ἐκ νέου στήν Ἰστανμπούλ πλέον καί παρέχει σέ κάποιους οὐκρανούς αὐτοκεφαλία, δηλαδή δημιουργεῖ μία ἐκκλησία χωριστή, μέσα στήν ὑπάρχουσα ἐκκλησία, ὥστε οἱ σχισματικοί νά κάνουν ...τοῦ κεφαλιοῦ τους!

Τί ἄλλαξε;

Περί της υλικότητας των δαιμόνων.

 

 

Απόσπασμα από το Συναξάρι της Αγίας στον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη

Επειδή μερικοί φέρνουν αντίρρηση λέγοντας ότι τα πνεύματα και οι δαίμονες είναι αδύνατο να υποστούν κάποιο σωματικό πάθος, επειδή είναι άυλα και ασώματα, γι’ αυτό τον λόγο παραθέτω εδώ στα νέα ελληνικά όσα είναι γραμμένα στον εκτενή ελληνικό Βίο της Αγίας (Μαρίνας), τα οποία έχουν ως εξής:«Και δεν είναι καθόλου αξιοπερίεργο αν ένα πνεύμα (δηλαδή ο δαίμονας) υποτάσσεται και παθαίνει τα ίδια (ταπεινωτικά πράγματα) όπως ένας δούλος. Διότι είναι φυσικό η Αγία, έχοντας μεταβεί σε άυλη κατάσταση από την αγάπη της για το θείο και την απομάκρυνσή της από τα γήινα, να έχει λάβει τέτοιο δώρο από τον Θεό ώστε να έχει τόση δύναμη. Ο δε δαίμονας είναι φυσικό να υποφέρει όπως του αξίζει και να αισθάνεται τον πόνο, αφού κατρακύλησε στην ύλη και αγάπησε και πλημμύρισε από σωματική παχύτητα. Διότι όποιον τον κυριεύουν οι σωματικές ηδονές, τον κυριεύουν και τα σωματικά πάθη. Και είναι αδύνατο κάποιος να είναι πλασμένος ώστε να αισθάνεται το ένα από τα δύο αντίθετα (π.χ. τη χαρά) και το άλλο όχι. Όλοι φαίνεται να αντιμετωπίζουν τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο. Και δεν υπάρχει περίπτωση ο λόγος αυτός να διαψευστεί. Επομένως, και ο δαίμονας αυτός, επειδή έγινε υλικός, υποφέρει προτού προλάβει να διαπράξει κάποιο κακό. Και στο εξής αποφεύγει να πλησιάσει τον πιστό, έχοντας διδαχθεί στην πράξη πόση δύναμη έχουν περιβληθεί από τον Χριστό όσοι Τον ακολουθούν ειλικρινά. Και συνειδητοποιεί πόσο μεγάλη είναι η δική του αδυναμία, αφού σήκωσε κεφάλι ενάντια στον Δημιουργό του και έγινε αποστάτης».Επίσης, ο Γρηγόριος ο Σιναΐτης είπε για τους δαίμονες: «Επειδή κάποτε ήταν και αυτοί νοερά όντα, και έχασαν εκείνη την αϋλία και την λεπτότητά τους, ο καθένας τους απέκτησε μια υλική παχύτητα, υλικοποιούμενος ανάλογα με την έξη (τη συνήθεια) ή την ενέργεια, την οποία αφού την έπραξε την έκανε δική του φύση» (κεφάλαιο ρκγ’, στη Φιλοκαλία).

Τρελογιάννης

Η Ανάληψη του Κυρίου (Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς)

 

Ὅταν τὰ χελιδόνια μένουν ἀπὸ τροφὴ καὶ τὸ κρύο πλησιάζει, ξεκινοῦν τὸ ταξίδι τους γιὰ τὰ θερμὰ κλίματα. Ἐκεῖ θὰ βροῦν πολὺ ἥλιο καὶ ἀρκετὴ τροφή. Ἕνα χελιδόνι πετᾶ μπροστά, δοκιμάζει τὸν ἀέρα καὶ δείχνει τὸ δρόμο. Ὅλα τὰ ὑπόλοιπα χελιδόνια ἀκολουθοῦν τὴν πορεία του.

Ὅταν οἱ ψυχὲς μας μένουν ἀπὸ τροφὴ στὸν ὑλικὸ κόσμο κι ὅταν ἡ κρυάδα τοῦ θανάτου πλησιάζει, τότε τί καλὰ θὰ ἦταν νὰ ὑπῆρχε ἕνα χελιδόνι σὰν κι ἐκεῖνο, νὰ μᾶς ὁδηγήσει σὲ τόπο θερμό, ὅπου θὰ βρίσκαμε πολλὴ πνευματικὴ ζέστη καὶ τροφή! Ὑπάρχει ἄραγε τέτοιος τόπος; Καὶ μποροῦμε ἄραγε νὰ βροῦμε τέτοιο χελιδόνι;

Ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ δὲν ὑπάρχει κανένας πού νὰ μπορεῖ νὰ δώσει ἀξιόπιστη ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα αὐτό. Μόνο ἡ Ἐκκλησία γνωρίζει καὶ μάλιστα μὲ βεβαιότητα. Ἡ Ἐκκλησία γνωρίζει τὸ κομμάτι ἐκεῖνο τοῦ παραδείσου πού νοσταλγεῖ ἡ ψυχή μας, τώρα πού ζεῖ στὸ παγωμένο σύθαμπο τῆς ἐπίγειας ὕπαρξής μας. Γνωρίζει ἐπίσης τὸ εὐλογημένο ἐκεῖνο χελιδόνι, τὸ πρῶτο πού πετάει πρὸς τὸν τόπο τῆς νοσταλγίας, τῆς ἐπαγγελίας, πού διαλύει τὸ σκοτάδι, διαπερνᾶ μὲ τὰ δυνατὰ φτερὰ του τὴ βαριὰ ἀτμόσφαιρα ἀνάμεσα σὲ γῆ καὶ οὐρανὸ κι ἀνοίγει τὸ δρόμο γιὰ τὸ σμῆνος πού ἀκολουθεῖ. Κι ἀκόμα ἡ στρατευόμενη Ἐκκλησία στὴ γῆ θὰ σοῦ πεῖ γι’ ἀμέτρητα σμήνη χελιδονιῶν πού ἀκολούθησαν τὸ πρῶτο Χελιδόνι καὶ πέταξαν μαζί Του στὸν εὐλογημένο τόπο, ὅπου ἀφθονοῦν ὅλα τ’ ἀγαθὰ, τὸν τόπο τῆς αἰώνιας ἄνοιξης.

Θὰ ἔχεις ἀντιληφθεῖ πώς μὲ τὸ σωστικὸ αὐτὸ χελιδόνι ἐννοῶ τὸν ἀναληφθέντα Κύριο Ἰησοῦ Χριστό. Ὁ ἴδιος δὲν εἶπε πώς εἶναι ἡ Ὁδός; Δὲν εἶπε ὁ ἴδιος στοὺς ἀποστόλους, «πορεύομαι ἑτοιμάσαι τόπον ὑμῖν· καὶ ἐὰν πορευθῶ καὶ ἑτοιμάσω ὑμῖν τόπον, πάλιν ἔρχομαι καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς ἐμαυτόν» (Ἰωάν. ιδ’ 2, 3); Καὶ πρὶν ἀπ’αὐτὸ δὲν τοὺς εἶχε πεῖ, «κἀγώ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν» (Ἰωάν. ιβ’ 32); Ὅλ’ αὐτὰ πού ὁ ἴδιος εἶχε πεῖ, ἄρχισαν νὰ ἐκπληρώνονται λίγες βδομάδες ἀργότερα καὶ συνεχίζουν νὰ ἐκπληρώνονται μέχρι σήμερα καὶ θὰ ἐκπληρώνονται ὡς τὴ συντέλεια τοῦ κόσμου. Αὐτὸ σημαίνει πώς ὁ Χριστός, πού ἦταν ἡ ἀρχή τῆς πρώτης δημιουργίας τοῦ κόσμου, ἔγινε ἀρχή καὶ τῆς δεύτερης δημιουργίας ἢ ἡ εὐλογημένη ἀνακαίνιση τῆς παλιᾶς.

Ἡ ἁμαρτία ἔδεσε τὰ φτερὰ τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῶν ἀπογόνων του κι ἔτσι ἀπομακρύνθηκαν ὅλοι ἀπὸ τὸν Θεό, τοὺς τύφλωσε ὁ ἴδιος πηλὸς ἀπὸ τὸν ὁποῖο εἶχαν πλαστεῖ. Ὁ Χριστός, ὁ πρῶτος Ἀδὰμ καὶ πρῶτος Ἄνθρωπος, ὁ πρωτότοκος πάσης κτίσεως, ἦταν ὁ πρῶτος πού ἀναλήφθηκε μὲ πνευματικὰ φτερὰ στὸν οὐρανό, στὸ θρόνο τῆς αἰώνιας δόξας καὶ δύναμης. Βάδισε τὸ δρόμο πρὸς τὸν οὐρανὸ καὶ ἄνοιξε ὅλες τὶς πύλες του γιὰ τοὺς πιστοὺς πού ἔχουν ἀνοιγμένα τὰ πνευματικὰ φτερά τους, ὅπως ὁ ἀετὸς ἀνοίγει τὸ δρόμο γιὰ τὰ ἀϊτόπουλα, ὅπως τὸ χελιδόνι πού πετᾶ πρῶτο, ἐπικεφαλῆς, δείχνει στὸ σμῆνος τὸ δρόμο κι ἐκμηδενίζει τὴν ἀντίσταση τοῦ ἀέρα.

«Τὶς δώσῃ μοι πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς καὶ πετασθήσομαι και καταπαύσω;» (Ψαλμ. νδ’ 7), ἀναφωνεῖ θλιμμένος ὁ Ψαλμωδὸς πρὶν ἀπὸ τὴν ἔλευση τοῦ Χριστοῦ. Γιατί; Ἐξηγεῖ ὁ ἴδιος: «ἡ καρδιά μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί, καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ’ ἐμέ· φόβος καὶ τρόμος ἦλθεν ἐπ’ ἐμέ, καὶ ἐκάλυψέ με σκότος» (Ψαλμ. νδ’ 5, 6). Τέτοια τρομερὴ αἴσθηση νεκρικῆς ὑπαρξιακῆς ἀγωνίας πρέπει νὰ ἐπικρατοῦσε στὶς ἐρημιὲς αὐτῆς τῆς ζωῆς, σὰν ἐφιάλτης σκοτεινὸς πού βάραινε ὅλο τὸ λογικὸ καὶ δίκαιο κόσμο πρὶν ἀπὸ τὴν ἔλευση τοῦ Χριστοῦ.

Ποιός εἶναι ὁ σημερινός προσανατολισμός τοῦ Γένους;

 

 

π. Θεόδωρος Ζήσης, ὁμότιμος καθηγητής Πατρολογίας Α.Π.Θ.

… Κοντά στόν ὑγιῆ Χριστιανισμό, πού στηριζόταν στή μαρτυρία καί στήν ἐμπειρία τῶν Ἀποστόλων καί τῶν Ἁγίων, ἐμφανίστηκε καί ἕνας «οὐμανιστικός» Χριστιανισμός, πού μέ βάση τήν φιλοσοφία τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων σοφῶν, τοῦ Ἀριστοτέλους καί τοῦ Πλάτωνος κυρίως, μέ πολλή δέ ἐμπιστοσύνη στόν ἀνθρώπινο νοῦ, στόν ἀνθρώπινο λόγο, προσπάθησε νά μεταβάλλει τόν Χριστιανισμό ἀπό ζωή καί ἐμπειρία, θέαση καί ὅραση, σέ φιλοσοφικοθεολογικό σύστημα.
Εἶναι ὁ οὐμανισμός τῆς τότε ἐποχῆς, «ὁ ἑλληνίζων Χριστιανισμός», ὅπως τόν χαρακτηρίζουν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ἀπό τόν ὁποῖον ἀπέρρευσαν κατά τήν ἐκτἰμησή τους ὅλες οἱ αἱρέσεις.

… Ὑπάρχουν λοιπόν δύο εἴδη Ἑλληνσμοῦ· ὁ αἱρετικός, ὁ κοσμικός Ἑλληνισμός, πού ἀντί νά μεταπλασθεῖ θέλησε νά μεταπλάσει τόν Χριστιανισμό, καί ὁ ὀρθόδοξος, ὁ ὑγιής Ἑλληνισμός, ὁ ὁποῖος ἀφομοιώθηκε μέσα στήν Ὀρθοδοξία ἁρμονικά καί ἰσορροπημένα. Ἡ διάκριση αὐτή ἔχει μεγάλη σημασία γιά τούς σημερινούς προσανατολισμούς τοῦ Γένους.

Ὁ σημερινός δυτικός πολιτισμός, ὅπως τόν ἐκφράζει ἡ Εὐρώπη, δέν ἔχει σχέση μέ τήν ὀρθοδοξία. Οἰκοδομήθηκε πάνω στόν κοσμικό Ἑλληνισμό.
Ὁ κοσμικός Ἑλληνισμός προσπάθησε νά μετατοπίσει τόν Χριστιανισμό ἀπό τήν ἐμπειρἰα, τήν πράξη, τή θέα τοῦ Θεοῦ, στό λόγο, στή διανόηση, στή φιλοσοφία.

… Ἀντέδρασε ὅμως ἀποτελεσματικά σ’ αὐτὀ ἡ Ἐκκλησία καί ἀπό τήν ἀντίδρασή της αὐτή προεκλήθησαν οἱ μεγάλες σύνοδοι, ἀνεδείχθησαν οἱ μεγάλοι Πατέρες καί διδἀσκαλοι, διετυπώθησαν τά σύμβολα καί τά δόγματα.

Οἱ ἀγῶνες ἐναντίον τῶν αἱρετικῶν, πού διεξήγαγαν μέ ἐπιτυχία οἱ μεγάλες πατερικές μορφές, δέν ἦσαν ἁπλές φιλολογικές διαμάχες γιά τήν ἔννοια αὐτοῦ ἤ ἐκείνου τοῦ ὅρου, γιά τό νόημα αὐτοῦ ἤ ἐκείνου τοῦ χωρίου τῆς Ἁγίας Γραφῆς. Ἐπεδίωκαν νά ἀφήσουν ἀνοικτούς τούς οὐρανούς πού τούς ἐκλειναν οἱ αἱρετικοί μέ τήν παρεμβολή τῶν ἀνθρωπίνων συστημάτων τους, νά διασφαλίσουν στόν ἄνθρωπο τήν δυνατότητα νά ὑπερβεῖ τήν φύση του καί τήν κοσμική του ὀντότητα, νά μετάσχει τῆς θείας φύσεως, νά θεωθεῖ.

---

Ἀποσπάσματα ἀπό τό βιβλίο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ- ΠΤΥΧΕΣ ΤΟΥ
ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ, σελ. 17, τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου Θεοδώρου
Ζήση, ὁμοτίμου καθηγητοῦ Πατρολογίας τοῦ Α.Π.Θ. -Ἐκδόσεις «Τό
Παλίμψηστον», Θεσσαλονίκη 2019.

Ἐπιμέλεια ἀντιγραφῆς
Φώτιος Μιχαήλ, ἰατρός

Τρελογιάννης

ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΜΟΥ ΤΙΜΩ

  

Την τέχνη μου την προσέχω και την τιμώ όσο μπορώ κι όσο με επιτρέπουν οι συνθήκες του βίου καθώς και οι θυελλώδεις της καρδίας διακυμάνσεις.

Αγαπώ να καταπιάνομαι με πράγματα παρακατιανά και συχνά ασήμαντα στα οποία δεν κοιτάζουν οι πλείστοι των δημιουργών και όλοι σχεδόν οι φιλόδοξοι άνθρωποι. Να λ.χ. τώρα μελετώ τα ποιήματα του μεγάλου Αλεξανδρινού, του Κωνσταντίνου Καβάφη και μετριέμαι με αυτά και προσπαθώ φιλοτίμως να συνδιαλεγώ με αυτά με τη δικιά μου ζωγραφική γλώσσα που τη μορφώνω όμως όσον μπορώ για να πλησιάσει και να ταιριάξει με το ύφος του ποιητή. Διότι, πιστέψτε με, το ύφος είναι σπουδαίο πράγμα ίσως το σημαντικότερο όλων των περιουσιακών στοιχείων, καθόσον την ουσία δεν δυνάμεθα όλοι ή μάλλον κανείς να φτάσει.

Διαβάζω και ξαναδιαβάζω τα ποιήματά του και σταματώ σε ορισμένα εξ αυτών που δεν έχουν πολύ αγαπηθεί και δεν έχουν με αυτά φιλόλογοι και καλλιτέχναι καταπιαστεί να τα επαινέσουν θριαμβολογώντας πως ηύραν, λέει, σε αυτά βαθέα και συγκλονιστικά νοήματα.

Στάθηκα σήμερα το θαμπό αυτό απόγευμα που χιών ελαφρά επισκεύτηκε την πολύβουη πόλη της Νέας Υόρκης, σε ποίημα που επιγράφεται " Βυζαντινός Άρχων, εξόριστος, στιχουργών"῎ καθότι με γοήτεψε η ακροτελεύτεια φράσις του:" Aυτή η ορθότης, πιθανόν, είν’ η αιτία της μομφής."

Με συνεπήρε άνευ ελλόγου αιτίας και σπαταλώ ώρες τώρα πολλές να εύρω τρόπους κατάλληλους να αποδώσω αυτήν την λεπτήν ειρωνία, αυτήν την υπέροχη του Αλεξανδρινού ποιητή φράση με την οποία περιγράφει αυτό που σε όλους συμβαίνει· την εθελούσια τύφλωση εμπρός στα πραγματικά γεγονότα της ζωής και την απόδοση ευθυνών σε όλους του υπολοίπους πλήν ημών των ιδίων.

Και σπαταλώ ώρες να εύρω τις σχέσεις των τεμνομένων γραμμών και τον καλύτερο διάλογο των σκοτεινών με τα φωτεινά στοιχεία. Και με απασχολεί επί μακρόν πού ακριβώς θα βάλω τους παπύρους και πόσους θα βάλω παπύρους και πάλι έχω αμφιβολίες και ταλανίζομαι πολλά. Και ταλανίζομαι πολλά λες και έχει σημασία όλο το έργο αυτό, λες και κάποιος ποτέ θα νοιαστεί γιαυτό και όλα όσα άλλα κάνω στις ατέλειωτες αυτές ώρες που αποζητώ ολίγη παρηγορία στην ωραιότητα και στους διαλόγους τους μυστικούς με άλλους προγενεστέρους που θήτευσαν στην εξαίσια και μυστική, ερωτική τέχνη, την τέχνη της απουσίας του νοήματος.

Την τέχνη μου την τιμώ πολλά και με ενδιαφέρει πολλά να την κάμνω αξιοπρεπώς αλλά ξεύρω καλά πως σημαντική δεν είναι για κανένα. Μια γλυκειά παρηγορία είναι για μένα τον ίδιο, ίσως γιά άκομη ολίγους τρυφερούς, μια γλυκειά ανάσα είναι αφού είναι πράγμα καλό ο άνθρωπος να ξεγελιέται περιστασιακά και να καταφεύγει στις αγκάλες της αναίτιας, μη εξουσιαστικής ομορφιάς.

 Γιώργος Κόρδης

 

Η φωτογραφια:" Βυζαντινός Άρχων, εξόριστος, στιχουργών". Ακρυλικά μελάνια σε Αλεξανδρινό πάπυρο, 32χ40 εκ. 2022

Βυζαντινός Άρχων, εξόριστος, στιχουργών

Οι ελαφροί ας με λέγουν ελαφρόν.Στα σοβαρά πράγματα ήμουν πάντοτεεπιμελέστατος. Και θα επιμείνω,ότι κανείς καλύτερά μου δεν γνωρίζει5Πατέρας ή Γραφάς, ή τους Κανόνας των Συνόδων.Εις κάθε αμφιβολίαν του ο Βοτανειάτης,εις κάθε δυσκολίαν στα εκκλησιαστικά,εμένα συμβουλεύονταν, εμένα πρώτον.Αλλά εξόριστος εδώ (να όψεται η κακεντρεχής10Ειρήνη Δούκαινα), και δεινώς ανιών,ουδόλως άτοπον είναι να διασκεδάζωεξάστιχα κι οκτάστιχα ποιών —να διασκεδάζω με μυθολογήματαΕρμού, και Απόλλωνος, και Διονύσου,15ή ηρώων της Θεσσαλίας και της Πελοποννήσου·και να συνθέτω ιάμβους ορθοτάτους,όπως — θα μ’ επιτρέψετε να πω — οι λόγιοιτης Κωνσταντινουπόλεως δεν ξέρουν να συνθέσουν.Αυτή η ορθότης, πιθανόν, είν’ η αιτία της μομφής. [1921, 1921*]

Αγιασμένες πνοές της Ρωμιοσύνης…

 

 

Στίχοι
Τὸν σὴν ἀπαγγείλαντα σάρκωσιν Νόα,
Τιμῇ πρεπούσῃ πᾶσα σὰρξ τιμᾷ, Λόγε.
Εἰκάδι ἀμφ᾿ ὕμνους Γαβριὴλ κτίσιν ἕκτῃ ἐγείρει

 
Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον, και του απ’ αιώνος Μυστηρίου η φανέρωσις. Ο Υιός του Θεού Υιός της Παρθένου γίνεται, και Γαβριήλ την χάριν ευαγγελίζεται. Διό και ημείς συν αυτώ τη Θεοτόκω βοήσωμεν˙ Χαίρε Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου.

Μετά την μπόρα την δαιμονική θά ‘ρθει η λιακάδα η Θεϊκή.

Αιωνία η ευγνωμοσύνη μας στους Αγωνιστές του 1821

Αγιασμένες πνοές της Ρωμιοσύνης…
Το ηρωικότερο επεισόδιο του Αγώνα, από την Έξοδο του Μεσολογγίου

«Ήταν πρωί, Σάββατο του Λαζάρου, 10 Απριλίου του 1826, όταν συγκροτήθηκε το νεκροδόξαστο εκείνο συμβούλιο αποφάσεως. Ήταν ένα συμβούλιο θανάτου. Οι καπεταναίοι είχαν αναλάβει να διερευνήσουν, με ανιχνευτές την ύπαρξη μυστικού δρόμου-διόδων για ακίνδυνο πέρασμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων στην ελευθερία. Κανένας όμως δεν έφερε ελπιδοφόρα πληροφορία. Οι λόγχες και οι στενωποί φυλάγονταν άγρυπνα από τους πολιορκητές σε βάθος χώρου και τόπου. Γενική ήταν η κατήφεια και η σιωπηλή θλίψη. Την σιωπή της στιγμής έσπασε η βροντώδης και σταθερή έκρηξη του τρανοδύναμου αρχηγού της Φρουράς, του Θανάση Ραζη-Κότσικα.
– Υπάρχει δρόμος ωρέ!
– Ποιος είναι, στρατηγέ, και δεν τον λες τόση ώρα; Διαμαρτυρήθηκαν όλοι οι παριστάμενοι.
– Είναι ο δρόμος του Θεού, φωνάζει».,
από το βιβλίο του Ν. Βούλγαρη Το Μεσολόγγι των Ιδεών, ερμηνεία της απόφασης της Εξόδου)

***

 

Η θυσία του αγίου Πατριάρχη μας Γρηγορίου

«Επειδή η οδός ήτο ανωφερής και ο γέρων Πατριάρχης, συντετριμμένος ών εκ των ταλαιπωριών, δεν ηδύνατο να βαδίση, υπεβαστάχθη υπό δύο τούρκων στρατιωτών και ούτω διήλθε διά μέσου του κατακλύσαντος τον περί το Πατριαρχείον χώρον και την αυλήν αυτού τουρκικού και ιουδαϊκού όχλου μέχρι της πύλης του Πατριαρχείου ». Εκεί ο δήμιος « βοηθούμενος από πολυαρίθμων Ιουδαίων » ετοίμασε την αγχόνην.
Εν τω μεταξύ: « Ο Πατριάρχης ίστατο κατά την τραγικήν εκείνην σκηνήν, σιωπηλώς προσευχόμενος και έχων κεκλιμένην την κεφαλήν επί του δεξιού ώμου. Ατάραχος και μετά χριστιανικής γαλήνης υφίστατο το ηθικόν εκείνο μαρτύριον ».
Τελικά ένας « ρωμαλέος αχθοφόρος » …ύψωσεν αυτόν επί των ώμων προς τον επί της κλίμακος ιστάμενον δήμιον, όστις περιβολών τον τράχηλον αυτού διά του βρόχου, αφήκεν αυτόν μετέωρον, εν μέσω των αλλαλαγμών μέν των τούρκων και Ιουδαίων…
Oι τούρκοι και ιουδαίοι έρριπτον λίθους επί το αίωρούμενον εκ της αγχόνης λείψανον αυτού, βλασφημούντες και λοιδορούντες…»
« Το λείψανον του Γρηγορίου έμεινε κρεμάμενον επί τρεις ημέρας, μάτην δέ προσεπάθησεν ο Πατριάρχης Ευγένιος να εξαγόραση αυτό και θάψη.
Tη 13η Απριλίου εικοσαμελής επιτροπεία Εβραίων δι” 800 γροσίων ηγόρασε το λείψανον παρά του δημίου, όστις παρέδωκεν αυτό εις την διάθεσιν του απανταχόθεν της Κων/πόλεως συρρεύσαντος εβραϊκού όχλου.
Ούτος δέ προσδέσας το απογυμνωθέν μέν αλλά φέρον τον βρόχον λείψανον του ιερομάρτυρος από των ποδών, μετά κραυγών χαράς καί αρών κατά της χριστιανικής θρησκείας έσυρεν αυτό ανά τας οδούς…
Ούτω φρικωδώς λίαν έβλεπε τις τα σώματα του τε Πατριάρχου και των λοιπών μαρτύρων, μολυνόμενα διά χειρών βέβηλων, συρρόμενα εντός του πηλού των ρυάκων και χρησιμεύοντα ως παίγνιον του αγρίου μίσους των απογόνων του θεοκτόνου λαού…» .
«Συναξαριστή Νεομαρτύρων», εκδ. «Ορθοδόξου Κυψέλης» Θεσ/νίκη 1984, σελ. 439 – 442.,763

Κατά την πολιορκία της Τριπόλεως από τους Ελληνες, οι εβραίοι μετήλθαν τα γνωστά εβραϊκά τεχνάσματα για να σωθούν:
«Οι Εβραίοι, μιά νύχτα, μπόρεσαν να βγάλουν μερικούς δικούς τους έξω από το κάστρο. Γλίστρησαν ως την καλύβα του Υψηλάντη και του πρότειναν να τους αφήσει να βγουν, να τους εγγυηθεί ασφάλεια ζωής και περιουσίας κι αυτοί θάδιναν ένα μεγάλο ποσό στους πολιορκητές.
Μά ποιος μπορούσε ν” ακούσει τέτοιες προτάσεις.
Ούτ” ένα παλικάρι δεν ήταν στο στρατόπεδο που να μήν ξαίρει τον άθλιο ρόλο πούχαν παίξει στην τραγωδία της κρεμάλας του πατριάρχη, το μίσος και το φανατισμό πούχαν δείξει βρίζοντας το λείψανο τον, σέρνοντάς το στους δρόμους, οι Εβραίοι της Πόλης.
Τους έδιωξαν μ” άγριες φοβέρες ».φοβέρες ».
Σπύρος Μελάς «Ο Γέρος του Μοριά» έκδ. «Μπίρης» Αθ. 1975, σελ. 290

Κρυφὸ Σχολειό, Λιαμής Ἠλίας

 

Το Κρυφὸ Σχολειό, ἀπὸ τὴ δεκαετία τοῦ 1990, δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἕνα ἱστορικὸ στοιχεῖο. Ἔχει ἀναχθεῖ σὲ σύμβολο σύγκρουσης τῶν κλασικῶν ἱστορικῶν τῆς Ἐπανάστασης μὲ τοὺς σύγχρονους ἀποδομητὲς τῆς ἱστορίας τῆς ὕστερης μεταπολίτευσης[1]. Πρὶν ἀπὸ τὸ διάστημα αὐτό, οἱ ἀμφισβητίες εἶναι ἐλάχιστοι[2]. Ἀπὸ τὴν τελευταία δεκαετία, ὅμως, τοῦ 20οῦ αἰῶνα, τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ θὰ ἀναχθεῖ, μὲ πρωτεργάτη τὸν Ἄλκη Ἀγγέλου[3] σὲ κομβικὸ στοιχεῖο τῆς μεγάλης ἰδεολογικῆς ἀντιπαράθεσης Ἐκκλησίας καὶ «ἐκσυγχρονισμοῦ», ποὺ θὰ κορυφωθεῖ τὰ ἀμέσως ἑπόμενα χρόνια, μὲ ἀφορμὴ τὸ ζήτημα τῆς ἀναγραφῆς τοῦ θρησκεύματος στὶς ταυτότητες τῶν πολιτῶν. Τὸ βασικὸ στοιχεῖα περὶ μὴ ὕπαρξης Κρυφοῦ Σχολειοῦ εἶναι τὰ προνόμια, ποὺ δόθηκαν ἀπὸ τὸν Σουλτάνο Μεχμὲτ τὸν Β΄ στὸν Γεννάδιο Σχολάριο  γιὰ τὴν Ἐκκλησία, κάτι, ποὺ κατὰ τὴ γνώμη τῶν «ἐκσυγχρονιστῶν», εἶχε ὡς αὐτονόητη συνέπεια τὴν ἐλεύθερη ὕπαρξη σχολείων. Ἐπιπροσθέτως, οἱ ἴδιοι ἐπισημαίνουν, πὼς δὲν ὑπάρχουν ἐπίσημα κείμενα, ποὺ νὰ ἀπαγορεύουν ἢ νὰ κλείνουν ἑλληνικὰ σχολεῖα.

Ἱστορικὰ ἐπιχειρήματα γιὰ τὴν ὕπαρξη κρυφῶν σχολειῶν.

Εἶναι, ὅμως, πολλὰ τὰ ἐπιχειρήματα γιὰ τὸ ἀβάσιμο αὐτῶν τῶν ἀπόψεων:

Κατ’ ἀρχάς, εἶναι βέβαιον, πὼς οἱ Τοῦρκοι κατακτητὲς εἶχαν ἐντοπίσει πὼς δυὸ ἤτανε οἱ βασικοὶ τόποι ἐνίσχυσης τῆς ἐθνικῆς συνείδησης καὶ, κατὰ συνέπεια, τόποι ἐκκόλαψης ἐξεγέρσεων: οἱ ἐκκλησίες καὶ τὰ σχολεῖα.

Στὶς πόλεις σπανιότατα ἐπιτρεπόταν ἡ ἀνέγερση ναοῦ καὶ ὅσοι ναοὶ βρίσκονταν κοντὰ σὲ μουσουλμανικοὺς χώρους κατεδαφίζονταν. Γνωρίζουμε, ἐπίσης, πὼς ἀποτελοῦσε ἐπίσημη πρακτικὴ τῶν διαδόχων τοῦ Μωάμεθ ἡ μετατροπὴ χριστιανικῶν ναῶν σὲ τζαμιά καὶ μόνο τρεῖς ἀπὸ τοὺς ναοὺς τῆς πάλαι ποτὲ Βασιλεύουσας διατηρήθηκαν. Τοὺς περίλαμπρους ναοὺς ἀντικατέστησαν πρόχειρες ξύλινες κατασκευές, οἱ ὁποῖες, ἐπίσης συχνά, κατεδαφίζονται ἐν μιᾷ νυκτί, ἰδιαίτερα ἂν ἔβρισκαν μέσα τὸ ὁτιδήποτε καινούργιο ποὺ συνέβαλε στὴ συντήρησή τους[4].

Ὅσο γιὰ τὰ σχολεῖα, ἂν καὶ οἱ Τοῦρκοι ἀνέχονταν, κατὰ κάποια ἔννοια, τὶς ἐκπαιδευτικὲς πρακτικὲς τῶν ραγιάδων, ὡστόσο συνεχῶς «τὶς εἶχαν στὸ στόχαστρο». Για νὰ ἱδρυθεῖ ἕνα σχολεῖο, ἀπαραίτητη διαδικασία ἦταν ἡ δωροδοκία. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ἱδρυόταν, πάνω σὲ αὐτὸ ξεσποῦσε τὸ τουρκικὸ μένος, ὅταν ὑπῆρχαν πολιτικὲς ταραχές.

Κατὰ δεύτερον, ἡ διατήρηση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας ἦταν, ἐπίσης, κάτι ποὺ ἐνοχλοῦσε ὑπερβολικὰ τοὺς Τούρκους μὲ συχνὰ περιστατικὰ ἀκραίων μέτρων:

Ὁ Πηγᾶς (1549-1601), πατριάρχης Ἀλεξανδρείας μετὰ τὸ 1590 καὶ ἕνας ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους πνευματικοὺς ἡγέτες τοῦ Γένους κατὰ τὴν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας, σὲ ἐπιστολὴ του πρὸς τοὺς Ὀρθοδόξους τῆς Πολωνίας τὸ 1598, ἀναφέρεται στὴν καταδίωξη καὶ τὴν ἀπαγόρευση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, καθὼς καὶ τὴν πυρπόληση βιβλίων ἑλληνικῶν κατὰ τὴ διάρκεια τῆς πατριαρχίας τοῦ προκατόχου τοῦ Σιλβέστρου (1565-1590). Ἀναφέρει μάλιστα, πὼς «καθὰ μοὶ Ἰωακεὶμ τὶς γέρων διηγεῖτο, τριάκοντα χιλιάδες γλωσσῶν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ἀπετμήθησαν ἡμέρα μία, διὰ τὸ μόνον ἑλληνιστὶ λαλῆσαι»[5].

Δὲν ὑπάρχει οὔτε μία ἀπόφαση ἱδρύσεως ἑλληνικοῦ κοσμικοῦ ἐκπαιδευτηρίου στὴν ὀθωμανικὴ ἐπικράτεια κατὰ τὴν Τουρκοκρατία, γεγονὸς πού μᾶς καθιστᾶ βεβαίους γιὰ τὴν ἐπίσημη, ἂν καὶ ὄχι πάντα ἐμφανῆ, πολιτικὴ τῶν Τούρκων ἀπέναντι στὴν ἀπρόσκοπτη μόρφωση τῶν Ἑλλήνων. Ἄλλωστε, τὸ ἐνδεχόμενο αὐτὸ εἶναι τὸ μόνο συμβατὸ μὲ τὸν συστηματικὸ ἐξισλαμισμὸ χριστιανικῶν πληθυσμῶν, τὸν ὁποῖον μόνον  ἡ ἐκκλησιὰ καὶ τὸ σχολειὸ μποροῦσαν νὰ δυσχεράνουν.

Συνεπῶς, εἶναι φανερὸ πώς Κρυφὰ Σχολειά, ἠμιπαράνομα καὶ ἠμιμόνιμα, ὄχι μόνο ὑπῆρξαν ἀλλὰ δὲν θὰ ἦταν δυνατὸν νὰ μὴν ὑπάρχουν. Και ἂν δὲν ὑπάρχουν μαρτυρίες, εἶναι ἀκριβῶς διότι τέτοιες δραστηριότητες καλύπτονταν ἀπὸ ἕνα πέπλο μυστικότητας γιὰ τὶς αὐτονόητες συνέπειες.

Δὲν εἶναι τυχαῖο, πὼς τὰ περισσότερα Κρυφὰ Σχολειά, ἀπὸ ὑπαινιγμοὺς ἢ ἀπὸ τὴν παράδοση, τὰ βρίσκουμε ἐντοπισμένα κοντὰ στὰ μοναστήρια, ὅπου ἀποτελοῦσαν τὰ πιὸ ἀπομακρυσμένα κέντρα ἀπὸ τὸ «μάτι» τοῦ κατακτητῆ. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ὁ Διαφωτισμὸς τῆς Εὐρώπης ἔφερε σιγὰ σιγὰ μία ἀλλαγὴ στὰ πράγματα τῆς τουρκοκρατούμενης Ἑλλάδας, ἡ ἐπίσημη ἔναρξη ἑλληνικοῦ σχολείου χρειαζόταν σουλτανικὸ φιρμάνι, ἀκριβῶς γιὰ νὰ καμφθοῦν οἱ ἀντιδράσεις τῶν Ὀθωμανῶν τοῦ τόπου ἐκείνου, ποὺ διαρκῶς τὰ ἀπειλοῦσαν[6].

Ἐπίσημη μαρτυρία γιὰ Κρυφὸ Σχολειό μᾶς δίνει ὁ Στέφανος Κανέλλος (1792-1823), διαφωτιστὴς καὶ ὀπαδὸς τῶν ἀπόψεων τοῦ Κοραῆ, ἀπὸ τοὺς βασικοὺς συνεργάτες τοῦ «Λόγιου Ἑρμῆ»[7]. Οἱ ἐπιστολὲς ποὺ ἔστειλε πρὸς τὸν φιλέλληνα Κὰρλ Ἴκεν ἐκδόθηκαν μὲ τὸν τίτλο Leukothea. Ἐκεῖ ἀναφέρεται σαφῶς, πὼς οἱ  Τοῦρκοι «ἐμπόδιζαν τὰ σχολεῖα αὐστηρότερα καὶ ἀπὸ τὰς ἐκκλησίας. Τοῦτο καὶ ἄλλαι συγχρόνως αἰτίαι ἐβίαζαν τοὺς Γραικούς…νὰ συστένουν κοινὰ σχολεῖα κρυφίως»[8]. Ἡ μαρτυρία του ἔχει ἰδιαίτερη σημασία, καθότι συγκαταλέγεται μεταξὺ τῶν ριζοσπαστῶν διαφωτιστῶν, διατυπώνοντας συχνὰ μομφὲς κατὰ τοῦ Κλήρου γιὰ τὴν στάση του ἀπέναντι στὸν Διαφωτισμό[9]. Πρόκειται γιὰ πρόσωπο ἀξιόπιστο, ἀκριβῶς διότι δὲν συγκαταλέγεται μεταξὺ τῶν «παραδοσιακῶν» ἀλλὰ μεταξὺ τῶν διαφωτιστῶν, ποὺ διατύπωσαν κρίσεις ὑποτιμητικὲς γιὰ τὴν Ἐκκλησία ὡς πρὸς τὴ στάση της ἀπέναντι στὸ Διαφωτισμό.

Συμπερασματικά, τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ ἀποτελεῖ, ὄχι μόνον ἱστορικὸ γεγονός ἀλλὰ καὶ σύμβολο γιὰ τὶς δυσκολίες καὶ τὶς διώξεις ποὺ ἀντιμετώπιζε ἡ παιδεία στὴν τουρκοκρατούμενη Ἑλλάδα, καὶ ὡς τέτοιο τὴν ἐξέλαβε ὁ ἑλληνικὸς λαός. Ἡ μόδα τῶν τελευταίων δεκαετιῶν, νὰ ἐξυψώνεται ἡ ἀνεκτικότητα τῶν Τούρκων στὸ ὄνομα μιᾶς  -Κύριος οἶδε τί εἴδους – προσέγγισης μὲ τοὺς ἐξ ἀνατολῶν γείτονες, εἶχε σὰν ἄμεση συνέπεια τὴν ὑποβάθμιση τῶν δεινῶν τῶν Ἑλλήνων καὶ κατὰ συνέπεια  τοῦ ρόλου τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία εἶχε ἐπωμιστεῖ αὐτὴ τὴ διαδικασία. Εἶναι καλὸ νὰ γνωρίζουμε, πὼς ἡ ἀμφισβήτηση τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ δὲν ἀποτελεῖ μεμονωμένο σύμπτωμα ἀλλὰ ἕνα δεῖγμα μίας γενικότερης ἰδεολογικῆς ἀγκύλωσης ὡς πρὸς τὴν ἱστορικὴ καταγραφή.

Παραπομπές:

[1] Βλ. Γιώργου Καραμπελιᾶ, «Τὸ Κρυφὸ Σχολειό, οἱ Ἕλληνες διαφωτιστὲς τοῦ 19ου αἰῶνα καὶ ἡ ἀποδομητικὴ ἱστοριογραφία τῆς ὕστερης μεταπολίτευσης»  στὸ Ἑλληνικὸς καὶ Εὐρωπαϊκὸς Διαφωτισμός, Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, πρακτικὰ Δ΄ Συνεδρίου, ἔκδ. Ἀρχονταρίκι, 119-143.

[2] Βλ. Γιάννης Βλαχογιάννης, «Τὸ Κρυφὸ Σχολειό», Νέα Ἐστία τ. 436 (15 Αὐγούστου 19450, 679.

[3] Ἄλκη Ἀγγέλου, Τὸ Κρυφὸ Σχολειό. Χρονικὸ ἑνὸς μύθου, ἔκδ. Ἑστία, Ἀθήνα 1997.

[4] «Οἱ ὀθωμανοὶ ἠρεύνων τὰς ἐκκλησίας ἐπιμελῶς, καὶ ἂν εὕρισκον ἔστω καὶ ἧλον ἕνα ἢ κέραμον, κατεδίωκον τοὺς χριστιανοὺς ἢ διέτασσον τὴν κατεδάφισιν». Ἀ. Διομήδη-Κυριακοῦ, Δοκίμιον Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας, Ἀθήνα 1872, 272.

[5] Α. Κομνηνοῦ-Ὑψηλάντη, Τὰ μετὰ τὴν Ἅλωσιν, Κων/πολις 1870, 117.

[6] Σὲ ἐπιστολὴ τοῦ Κωνσταντᾶ, ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τῆς Βιβλιοθήκης Μηλεῶν, ποὺ εἶναι δημοσιευμένη καὶ σχολιασμένη στὸ Ἄπ. Διαμαντή, «Τὰ φῶτα καὶ ἡ φθοροποιὸς τῶν Ἑλλήνων ἀποστασία», στὸ Τά Ἱστορικὰ 48 (2008), 33-54.

[7] Μὲ τὸν τίτλο Ἐρμής ὁ Λόγιος ἤ Λόγιος Ἐρμής ἦταν γνωστὸ τὸ δεκαπενθήμερο φιλολογικὸ περιοδικὸ στὴν ἑλληνικὴ γλώσσα, ποὺ ἐκδιδόταν ἀπὸ τὸ 1811 ἕως τὸ 1821 στὴν ἑλληνικὴ παροικία τῆς Βιέννης, φέρνοντας κοντά τους Ἕλληνες λογίους τῆς διασπορᾶς. Ἐμπνευστὴς τοῦ περιοδικοῦ ἦταν ὀ Αδαμάντιος Κοραής καὶ πρῶτος διευθυντὴς τοῦ περιοδικοῦ ὀ Ἄνθιμος Γαζῆς. Θεωρεῖται ὡς τὸ σημαντικότερο περιοδικὸ τῆς περιόδου πρὶν τὴν ἔναρξη τῆς ἑλληνικῆς ἐπανάστασης

[8] Carl Iken, Leukothea, τ. 1, λειψία 1825, 7,14.

[9] Βλ. σχετικά, ἀρχιμ. Α. Δημητρακοπούλου, Ἐπανορθώσεις Σφαλμάτων παρατηρηθέντων ἐν τῇ Νεοελληνικῇ Φιλολογίᾳ τοῦ Κ. Σαθᾶ, μετὰ καὶ τίνων προσθηκῶν, Τεργέστη 1872, 50-51.

https://agiazoni.gr